11 ógnir sem Ís­land þarf að búa sig undir

Íslendingar standa frammi fyrir stórum ógnum sem við erum ekki nægilega vel undirbúin fyrir.

Sumar þeirra eru gamalkunnar, eins og náttúruhamfarir, stríð og efnahagsáföll. Aðrar hafa orðið til eða stóraukist með alþjóðavæðingu, stafrænni tækni, loftslagsbreytingum og gervigreind. Sameiginlegt með þeim er að landamæri Íslands veita okkur litla vernd.

Íslenska þjóðin þarf að eiga alvarlega umræðu um hvernig við ætlum að bregðast við þessum ógnum. En áður en hægt er að ákveða viðbrögðin, verðum við að skilgreina ógnirnar og skilja hvernig þær tengjast hver annarri.

Þjóðaröryggi snýst ekki aðeins um hernaðarvarnir. Það snýst líka um getu þjóðarinnar til að halda uppi lögum og reglu, lýðræði, atvinnulífi, heilbrigðiskerfi, tungumáli, menningu og mikilvægum innviðum þegar áföll dynja yfir.

Ógnirnar eru þegar til staðar. Spurningin er hvað Ísland þarf að gera til að verja sig gegn þeim.

11. Skipulögðglæpastarfsemi í alþjóðavæddumheimi

Skipulögð glæpastarfsemi er orðin alþjóðleg starfsemi.

Fíkniefnaviðskipti, peningaþvætti, mansal, fjársvik, netglæpir og fjárfestingar glæpasamtaka í löglegum fyrirtækjum fara yfir landamæri með sama hætti og venjuleg viðskipti. Alþjóðavæðingin hefur auðveldað flæði fjármagns, fólks og upplýsinga, en hún hefur líka auðveldað starfsemi glæpasamtaka.

Ísland er hluti af þessum heimi. Smæð samfélagsins verndar okkur ekki. Þvert á móti geta tiltölulega litlir hópar haft mikil áhrif í landi þar sem lögregla, stjórnsýsla og eftirlitsstofnanir eru fámennar.

10. Netárásir, njósnir og skemmdarverk

Sama alþjóðavæðing og hefur auðveldað skipulagðri glæpastarfsemi að fara yfir landamæri hefur einnig flutt stóran hluta glæpastarfseminnar yfir á netið.

Ísland er eitt stafrænasta samfélag heimsins og er því mjög háð tölvukerfum.

Greiðslukerfi, bankar, fjarskipti, heilbrigðisþjónusta, stjórnsýsla, orkukerfi og fyrirtæki byggja á kerfum sem þurfa að virka allan sólarhringinn.

Netárás þarf því ekki að eyðileggja eina einustu byggingu til að valda miklu tjóni. Hún getur stöðvað greiðslur, viðskipti, fjarskipti eða mikilvæga opinbera þjónustu án þess að einu skoti sé hleypt af.

Sæstrengirnir sem tengja Ísland við umheiminn eru einnig mikilvægir. Truflun á þeim getur haft áhrif á fjarskipti, greiðslukerfi og atvinnulíf.

Ógnin er þó ekki aðeins stafræn. Fjölþáttaógnir geta einnig birst í njósnum, skemmdarverkum, undirróðri og efnahagslegum þrýstingi. Greiningardeild ríkislögreglustjóra hefur sérstaklega bent á aukna ógn vegna ólöglegrar eða óhefðbundinnar upplýsingaöflunar erlendra ríkja og að lega Íslands, smæð samfélagsins og opin samskipti geti skapað veikleika.

Óvinveitt ríki þurfa því ekki að ráðast formlega á Ísland til að valda miklu tjóni. Skemmdarverk á sæstrengjum, fjarskiptum, höfnum, orkukerfum eða öðrum mikilvægum innviðum geta raskað samfélaginu verulega á sama tíma og erfitt getur verið að sanna hver stendur að baki.

Netöryggi og vernd mikilvægra innviða eru því ekki lengur aðeins tæknileg verkefni. Þau eru hluti af vörnum landsins.

9. Hrun alþjóðalaga og alþjóðakerfisins

Fyrir stórveldi geta alþjóðalög verið takmörkun á því hvernig þau beita valdi. Fyrir lítið ríki eins og Ísland eru alþjóðalög ein mikilvægasta vörnin sem við höfum.

Sú regla að stór ríki megi ekki ráðast á smærri ríki eða taka landsvæði þeirra með valdi er grundvallarhagsmunamál Íslands.

Rússland braut þessa reglu með innrás sinni í Úkraínu og enginn veit hvar eða hvenær hún endar.

Á Gaza einnig hefur alþjóðakerfið staðið frammi fyrir erfiðu prófi. Óháð rannsóknarnefnd Sameinuðu þjóðanna komst að þeirri niðurstöðu að Ísrael hefði framið þjóðarmorð gegn Palestínufólki á Gaza. Handtökuskipun hefur verið gefin út á hendur forsætisráðherra Ísraels.

Síðan þá hafa Bandaríkin beitt Alþjóðlega sakamáladómstólnum refsiaðgerðum og bandarísk stjórnvöld hafa talað opinskátt um að brjóta dómstólinn niður.

Ísrael hefur á sama tíma ráðist harkalega gegn stofnunum Sameinuðu þjóðanna sem starfa á palestínsku svæðunum.

Bandaríkin hafa einnig dregið verulega úr þátttöku sinni í ýmsum alþjóðastofnunum og verkefnum Sameinuðu þjóðanna.

Þegar stórveldi hafna alþjóðlegum dómstólum, veikja Sameinuðu þjóðirnar og ákveða sjálf hvaða reglur þau vilja fylgja, veikist allt kerfið og heimurinn verður hættulegri.

Afleiðingarnar birtast ekki aðeins í fleiri stríðum heldur einnig í auknum straumi flóttafólks. Stríðið í Úkraínu rak milljónir manna frá heimilum sínum, nær allir íbúar Gaza hafa þurft að yfirgefa heimili sín og átök í Súdan, Íran og víðar hafa sömu áhrif.

Þegar alþjóðakerfið ræður síður við að stöðva stríð og vernda almenna borgara fjölgar fólki sem neyðist til að flýja. Þannig tengist hrun alþjóðalaga beint fólksflutningum sem Ísland þarf að takast á við.

Í heimi þar sem vald og herstyrkur ráða meira en lög og reglur stendur rúmlega 400 þúsund manna þjóð alltaf verr en stórveldi.

Hrun alþjóðalaga er því bein ógn við íslenskt þjóðaröryggi.

8. Aukin stríðsátök og varnarleysi Íslands

Veiking alþjóðalaga hefur beina afleiðingu: hernaðarmáttur fær meira vægi.

Stríð geisar í Evrópu, Bandaríkin hafa háð stríð við Íran og stórveldi takast í auknum mæli á um landsvæði, hráefni, siglingaleiðir og hernaðarlegt vald. Á sama tíma hafa tollastríð og aukin verndarstefna grafið undan frjálsum viðskiptum og aukið spennu milli ríkja. Norður-Atlantshaf og norðurslóðir hafa því aftur fengið mikið hernaðarlegt vægi.

Jafnframt hefur traust innan NATO veikst. Hótanir Donalds Trump um að Bandaríkin taki yfir Grænland hafa skaðað bandalagið. Grænland er hluti af danska ríkinu og Danmörk er NATO-ríki. Trump hefur sagt að Bandaríkin þurfi að hafa Grænland undir sinni stjórn og hefur ekki alltaf útilokað valdbeitingu.

Veiking alþjóðalaga sást einnig í stríðinu gegn Íran, þegar Bandaríkin og Ísrael hófu umfangsmiklar árásir án fyrirframheimildar Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna.

Stríðið sýndi jafnframt að bandarískar herstöðvar geta bæði veitt ríkjum öryggi og aukið hættuna sem þau standa frammi fyrir. Þegar Íran svaraði árásunum urðu bandarískar herstöðvar og önnur hernaðarmannvirki í nágrannaríkjum skotmörk. Það sýndi hvernig viðvera bandarísks herliðs getur dregið ríki beint inn í átök.

Aukin átök milli ríkja auka jafnframt hættuna sem tengist kjarnorkuvopnum, efnavopnum og geislamengun. Slíkir atburðir virða engin landamæri.

Ísland liggur á hernaðarlega mikilvægu svæði milli Norður-Ameríku og Evrópu. Ísland er í NATO og varnarsamningurinn við Bandaríkin frá 1951 gerir ráð fyrir bandarískum vörnum landsins.

Samningurinn segir hins vegar ekki að varanleg loftvarnarkerfi eða eldflaugavarnir eigi að verja Reykjavík, aðrar byggðir, virkjanir, hafnir eða aðra mikilvæga innviði.

Þarna er ákveðin mótsögn. NATO og varnarsamningurinn draga úr hættu á hefðbundinni innrás í Ísland. En ef íslenskt landsvæði er notað í hernaðarlegum tilgangi í stórum átökum getur það jafnframt gert landið að skotmarki fyrir eldflaugar, dróna, netárásir og skemmdarverk.

Íslendingar þurfa því að endurskoða varnarsamninginn við Bandaríkin og gera skýrar kröfur um loftvarnir, eldflaugavarnir og önnur kerfi sem vernda Ísland og mikilvæga innviði þess.

Varnarsamstarf á að gera Ísland öruggara, ekki aðeins auka hernaðarlegt mikilvægi landsins og gera það að skotmarki.

7. Aukinn straumur flóttafólks og veik staða íslenskrar tungu og menningar

Stríð, aukin spenna milli ríkja, veiking alþjóðakerfisins og loftslagsbreytingar hafa hrakið og munu halda áfram að hrekja gríðarlegan fjölda fólks frá heimilum sínum.

Þessi ógn er þó ekki sú sem illa upplýstir hlaðvarpsstjórnendur og popúlískir stjórnmálamenn vilja gjarnan halda fram: að fólk sem flýr heimkynni sín sé ófært um að aðlagast nýju samfélagi. Sagan sýnir þvert á móti að innflytjendur og afkomendur þeirra aðlagast samfélögum með tímanum, sérstaklega þegar þeim gefst raunverulegt tækifæri til þess.

Ógnin er engu að síður raunveruleg, en af öðrum ástæðum. Mannkynssagan geymir fjölmörg dæmi um stórfellda fólksflutninga sem hafa orðið þegar stríð, hungursneyð, náttúruhamfarir, fólksfjölgun eða hrun samfélaga hafa gert heilu landsvæðin erfið eða ómöguleg til búsetu. Slíkir fólksflutningar geta gerst aftur, og líkurnar á þeim aukast þegar fleiri þessara þátta fara saman.

Loftslagsbreytingar gera þessa þróun sérstaklega mikilvæga á þessari öld. Stór svæði jarðar eru þegar undir miklum þrýstingi vegna hækkandi hita, langvarandi þurrka, vatnsskorts, eyðimerkurmyndunar, flóða og hækkandi sjávarstöðu.

Ef hundruð milljóna manna búa á svæðum þar sem sífellt verður erfiðara að tryggja vatn, matvæli, atvinnu og öruggt húsnæði er óhjákvæmilegt að fleiri leiti annað. Flestir munu flytja innan eigin ríkis eða til nærliggjandi landa, en hluti þeirra mun leita lengra.

Fyrir lítið samfélag eins og Ísland verður þetta öryggismál þegar breytingarnar verða hraðari en samfélagið ræður við.

Ef fólksfjölgun er meiri en efnahagslífið kallar á og hraðari en uppbygging húsnæðis, skóla, heilbrigðisþjónustu og annarra innviða myndast álag. Ef íslenskukennsla og aðlögun að íslensku samfélagi halda ekki í við breytingarnar eykst hættan á að samfélagið skiptist í hópa sem eiga minna sameiginlegt.

Þegar slík þróun verður hröð og stór hluti nýrra íbúa hefur ensku sem sameiginlegt samskiptamál, getur hún jafnframt flýtt fyrir þeirri þróun að enska taki sífellt meira pláss í íslensku samfélagi.

Enskan hefur lengi sótt á íslenskuna. Bandarísk menning, kvikmyndir, tónlist, tölvuleikir, internetið, samfélagsmiðlar og nú gervigreind hafa gert ensku að ríkjandi tungumáli stórs hluta stafræna heimsins.

Ógnin við íslenskuna kemur því ekki fyrst og fremst frá fólki sem flytur hingað. Hún kemur aðallega úr okkar eigin menningarneyslu og þeirri sterku stöðu sem enskan hefur fengið í daglegu lífi.

Fyrir rúmlega 400 þúsund manna málsamfélag skiptir miklu hvort börn geta áfram notað íslensku sem fullt tungumál í námi, vinnu, vísindum, menningu og daglegu lífi eða hvort enska tekur smám saman yfir fleiri svið.

Íslenskan er ekki aðeins samskiptatæki. Hún er ein af grunnstoðum íslenskrar þjóðar.

6. Upplýsingaógnir og erlendáhrif

Samfélagsleg spenna vegna fólksflutninga, efnahagsmála, stríðs og menningarlegra breytinga er kjörið hráefni fyrir upplýsingahernað.

Áhrifaaðgerðir nútímans snúast ekki endilega um að sannfæra heila þjóð um eina lygi. Áhrifaríkara er að finna sprungur sem þegar eru í samfélaginu og gera þær stærri.

Innflytjendamál, stríð, ójöfnuður og vantraust á stjórnvöld eru kjörin mál til þess. Falsaðir reikningar, villandi tölur, myndbönd tekin úr samhengi og gervigreind gera kleift að dreifa slíku efni á áður óþekktum hraða.

Markmiðið er oft einfalt: að skapa óreiðu, vantraust og sundrungu til að beina athyglinni frá raunverulegum staðreyndum, vandamálum og ógnum.

Upplýsingaóreiða og áróður geta einnig ýtt undir ofbeldisfulla öfgahyggju. Helsta hættan er talin stafa af ofbeldissinnuðum einstaklingum sem starfa einir eða í litlum og laustengdum hópum.

Þetta skiptir sérstaklega máli þegar rætt er um innflytjendamál. Það er nauðsynlegt að geta rætt fjölda innflytjenda og hælisleitenda, húsnæði, skóla, heilbrigðisþjónustu, íslenskukennslu og aðlögun af fullri hreinskilni.

En ein hættulegasta leið sem þjóð getur farið er að kenna einum minnihlutahópi um flókin vandamál samfélagsins.

Sama hvaða Þjóðverja maður spyr um myrkasta kafla sögu landsins er svarið í grunninn það sama: ofsóknir nasista gegn gyðingum og öðrum

minnihlutahópum og þjóðarmorðið sem fylgdi voru verstu mistök þjóðarinnar. Þýskaland hefur í meira en 80 ár þurft að horfast í augu við afleiðingar þess.

Lærdómurinn er einfaldur.

Fyrst eru raunveruleg samfélagsvandamál tekin fyrir. Síðan er einum hópi kennt um þau. Að lokum verður hópurinn sjálfur skilgreindur sem vandamálið.

Þannig geta samfélög misst áttina.

Ísland þarf að geta rætt innflytjendamál opinskátt og tekið erfiðar ákvarðanir án þess að beina reiði gegn fólki vegna uppruna þess.

Það er einmitt þar sem upplýsingahernaður er hættulegastur: þegar raunverulegu vandamáli er breytt í reiði gegn ákveðnu fólki í stað umræðu um raunverulegar lausnir.

5. Lág fæðingartíðni og ójöfnuður

Fækkandi fæðingar og öldrun þjóðarinnar tengjast beint umræðunni um vinnuafl, fólksflutninga og getu samfélagsins til að standa undir velferðarkerfinu.

Íslenska þjóðin eldist og fæðingartíðni hefur lækkað mikið.

Frjósemi á Íslandi var aðeins 1,56 barn á hverja konu árið 2025. Það var jafnframt lægsta tala frá því mælingar hófust árið 1853. Til þess að þjóð geti viðhaldið svipuðum mannfjölda til lengri tíma án aðflutnings þarf hlutfallið að vera nálægt 2,1 barni á hverja konu.

Hlutfallslega færra fólk verður á vinnualdri á sama tíma og eldra fólki fjölgar. Kostnaður við heilbrigðisþjónustu og þjónustu við aldraða hækkar á meðan hlutfallslega færri standa undir kerfinu.

Þetta skýrir jafnframt hluta þeirrar miklu eftirspurnar sem hefur verið eftir erlendu vinnuafli.

Samhliða þessu er ójöfnuður vaxandi hætta. Þegar ungt fólk kemst ekki inn á húsnæðismarkað, sér minni möguleika en fyrri kynslóðir og frestar barneignum verður lýðfræðilegi vandinn enn stærri.

Ójöfnuður veikir líka samheldni. Samfélag þar sem stórir hópar telja sig ekki njóta góðs af velmeguninni verður auðveldara skotmark fyrir þá sundrungu og þann upplýsingahernað sem þegar hefur verið lýst.

4. Farsóttir og heilbrigðisógnir

COVID-19 sýndi hversu hratt heilbrigðisógn getur orðið ógn við þjóðaröryggi.

Heimsfaraldur hefur ekki aðeins áhrif á sjúkrahús. Hann hefur áhrif á landamæri, skóla, vinnumarkað, ferðaþjónustu, ríkisfjármál, viðskipti og daglegt líf allrar þjóðarinnar.

Nýir smitsjúkdómar halda áfram að koma fram og þekktir sjúkdómar geta breiðst út á nýjum svæðum.

Sýklalyfjaónæmi er önnur alvarleg ógn sem er þegar til staðar. Þegar bakteríur hætta að svara algengum sýklalyfjum verða sýkingar sem áður var auðvelt að meðhöndla aftur hættulegar.

Þetta hefur áhrif á mun fleira en meðferð venjulegra sýkinga. Skurðaðgerðir, krabbameinsmeðferð og fjölmargar aðrar læknismeðferðir byggja á því að hægt sé að meðhöndla bakteríusýkingar.

Fyrir Ísland bætist við smæð heilbrigðiskerfisins og hversu háð við erum innflutningi. Við framleiðum aðeins lítinn hluta þeirra lyfja og lækningavara sem þjóðin notar.

3. Efnahagsleg einhæfni og of háð innflutningi

Heilbrigðisógnir sýna einn stærsta veikleika Íslands: við erum auðugt land en mjög háð umheiminum.

Íslenskt hagkerfi byggir enn að stórum hluta á fáum atvinnugreinum. Ferðaþjónusta, sjávarútvegur og ál eru stórir burðarásar útflutnings.

Bankakerfið hrundi árið 2008. COVID-19 stöðvaði stóran hluta ferðaþjónustunnar. Breytingar í sjávarútvegi hafa bein áhrif á útflutningstekjur og gengisfall hækkar hratt verð á innfluttum vörum.

Ísland flytur inn eldsneyti, lyf, lækningavörur, farartæki, varahluti, tölvubúnað og stóran hluta þeirra vara sem heimili og fyrirtæki nota á hverjum degi.

Netárásir geta stöðvað greiðslur og dreifingu. Heimsfaraldur getur rofið flutningsleiðir. Stríð og alþjóðleg spenna geta haft áhrif á siglingar, eldsneytisverð og aðgang að mikilvægum vörum.

Ísland er einnig mjög háð því að raforkukerfið virki stöðugt. Algjör bilun raforkukerfis á landsvísu er meðal þeirra atburða sem stjórnvöld hafa skilgreint sem mjög alvarlega áhættu. Langvarandi rafmagnsleysi hefði áhrif á fjarskipti, greiðslukerfi, hitaveitur, matvælageymslur, eldsneytisdælur, fyrirtæki og opinbera þjónustu. Orkuöryggi snýst því ekki aðeins um að framleiða næga orku heldur einnig um að geta haldið kerfinu gangandi þegar stór áföll verða.

Sama gildir um dreifingu drykkjarvatns. Nútímasamfélag getur ekki starfað lengi ef aðgangur að rafmagni, vatni, fjarskiptum eða nauðsynjavörum rofnar.

Fæðuöryggi, drykkjarvatn, lyfjabirgðir, eldsneytisbirgðir, raforkukerfi, hafnir og flutningsleiðir eru því hluti af þjóðaröryggi.

2. Loftslagsbreytingar og náttúruvá

Loftslagsbreytingar eru þegar hafnar og áhrif þeirra sjást í hafinu, jöklunum og vistkerfum heimsins.

Fyrir Ísland skiptir þetta sérstaklega miklu máli vegna þess að stór hluti verðmætasköpunar okkar byggir á náttúrunni.

Sjávarútvegurinn byggir á fiskistofnum og hafinu. Ferðaþjónustan byggir að stórum hluta á íslenskri náttúru. Vatnsafl byggir á úrkomu og vatni. Hafnir og strandbyggðir eru háðar sjávarstöðu og veðri.

Breytingar á hafstraumum eru sérstaklega mikilvægar fyrir Ísland.

Hringrás Atlantshafsins, AMOC, flytur mikið magn af hlýjum sjó norður Atlantshaf og tengist því kerfi sem almennt er kennt við Golfstrauminn. Vísindamenn gera ráð fyrir að þessi hringrás veikist eftir því sem loftslagið hlýnar.

Við þetta bætist náttúruvá sem við þekkjum vel: eldgos, jarðskjálftar, jökulhlaup, snjóflóð, skriðuföll og ofsaveður.

Umbrotin á Reykjanesskaga hafa sýnt hvað gerist þegar náttúruvá nær inn í byggð, vegakerfi, orkukerfi og atvinnustarfsemi.

Náttúruhamfarir tengjast því beint efnahagsöryggi og innflutningi. Þær geta eyðilagt innviði, stöðvað atvinnustarfsemi, lokað leiðum og raskað dreifingu nauðsynjavara.

Loftslagsbreytingar tengjast líka fólksflutningum. Vatnsskortur, uppskerubrestur, hiti og versnandi lífsskilyrði auka álag á ríki sem mörg eru þegar veik.

Donald Trump dró Bandaríkin úr Parísarsamkomulaginu, alþjóðlegum loftslagssamningi sem gerður var árið 2015 og miðar að því að ríki heims dragi úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hann hefur jafnframt heitið því að auka notkun jarðefnaeldsneytis í Bandaríkjunum, einkum olíu, jarðgass og kola, á næstu árum.

1. Gervigreind og sjálfvirknivæðing

Gervigreind er stærsta tæknibylting samtímans og hún er þegar farin að breyta vinnumarkaði, upplýsingum, öryggismálum og því hvernig auður verður til.

Bókhald, forritun, lögfræði, markaðssetning, þýðingar, fjölmiðlar, þjónustuver, hönnun, greining, stjórnsýsla og fleira eru þegar að breytast. Gervigreind tekur yfir verkefni sem áður þurfti fólk til að vinna og fyrirtæki eru farin að endurskipuleggja starfsemi sína í kringum tæknina.

Stærsta vandamálið er hraðinn.

Fyrri iðnbyltingar breyttu vinnumarkaði á áratugum. Gervigreindarkerfi geta tekið stór stökk á nokkrum mánuðum.

Þegar verkefni sem áður þurftu hundruð starfsmanna verða sjálfvirk geta fyrirtæki framleitt sömu verðmæti með mun færra fólki. Ef breytingarnar verða hraðari en vinnumarkaðurinn ræður við eykst atvinnuleysi og ójöfnuður.

Ef stærsti hluti ávinningsins rennur til eigenda fyrirtækja, gagna og reiknigetu getur auður jafnframt safnast hratt á færri hendur.

Þarna tengist gervigreind beint ójöfnuði og upplýsingahernaði. Mikið atvinnuleysi og hröð tilfærsla auðs geta aukið reiði og pólitíska spennu.

Gervigreind magnar líka upp netógnir. Hún gerir glæpamönnum kleift að búa til trúverðugri svik, falsaðar raddir og myndir og sérsníða árásir að einstaklingum og fyrirtækjum.

Hún magnar upp upplýsingahernað með því að gera framleiðslu falsaðs texta, mynda, hljóðs og myndbanda ódýra og nánast takmarkalausa.

Hún tengist einnig aukinni hernaðarlegri spennu. Gervigreind er þegar notuð í dróna, njósnir, greiningu skotmarka og þróun sjálfvirkra vopna. Kapphlaup stórvelda um bestu gervigreindina er því bæði efnahagslegt og hernaðarlegt kapphlaup.

Og gervigreind tengist beint loftslagsbreytingum.

Gervigreind þarf gríðarlega reiknigetu og sú reiknigeta þarf gríðarlegt magn af raforku.

Alþjóðaorkumálastofnunin gerir ráð fyrir að raforkunotkun gagnavera á heimsvísu meira en tvöfaldist fram til ársins 2030 og að gervigreind verði helsti drifkraftur þeirrar aukningar.

Stór hluti nýrrar raforku fyrir þessa uppbyggingu kemur frá jarðefnaeldsneyti. Alþjóðaorkumálastofnunin gerir ráð fyrir að jarðgas og kol muni saman standa undir meira en 40% af aukinni raforkuþörf gagnavera fram til 2030. Í Bandaríkjunum verður jarðgas stærsta einstaka uppspretta viðbótarorkunnar fyrir gagnaver á þessu tímabili.

Þetta þýðir að hraður vöxtur gervigreindar ýtir undir aukna notkun jarðgass á sama tíma og heimurinn þarf að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.

Þannig magnar gervigreind upp margar af hinum ógnunum: netárásir, upplýsingahernað, hernaðarkapphlaup, atvinnuleysi, ójöfnuð og loftslagsbreytingar.

Þess vegna er gervigreind stærsta og ófyrirsjáanlegasta þjóðaröryggisógnin á þessum lista.

Ísland þarfnýjasýn á þjóðaröryggi

Þessar ellefu ógnir eru ekki aðskilin vandamál. Þær magna hver aðra upp.

Veiking alþjóðalaga eykur hættu á stríði og fólksflutningum. Samfélagsleg spenna skapar jarðveg fyrir upplýsingahernað. Öldrun þjóðarinnar eykur álag á heilbrigðiskerfið og loftslagsbreytingar hafa áhrif á atvinnulíf, innviði og fólksflutninga. Gervigreind tengist síðan mörgum þessara ógna og getur aukið áhrif þeirra.

Þetta er heimurinn sem Ísland býr í.

Þess vegna nægir ekki lengur að skilgreina þjóðaröryggi sem hernaðarvarnir sem Ísland hefur að miklu leyti falið Bandaríkjunum og NATO.

Þjóðaröryggi Íslands er líka löggæsla, netöryggi, vernd mikilvægra innviða, alþjóðalög, orkuöryggi, fæðuöryggi, heilbrigðisöryggi, sterkt og fjölbreytt atvinnulíf, íslensk tunga og samheldni þjóðarinnar.

Það snýst um getu okkar til að bregðast við breytingum áður en þær verða stærri en samfélagið ræður við.

Við getum ekki stöðvað þessar breytingar við landamæri Íslands.

En við getum ákveðið hvernig við verjum okkur. Það verður að vera hlutverk ríkisstjórnar Íslands að bregðast við þessum ógnum. Fjölmiðlar verða jafnframt að tryggja að málefnaleg og upplýst umræða fari fram.

Þetta er ekki heimsendaspá um það sem gerist á allra næstu árum. Þetta er áminning um að alvarlegar ógnir verða sjaldnast til á einni nóttu. Þær byggjast upp hægt, þar til það er orðið of seint eða miklu erfiðara að bregðast við þeim. Þjóð sem bíður þar til hættan er orðin augljós hefur beðið of lengi, því of seint er að byrgja brunninn þegar barnið er dottið ofan í.

Höfundur er frumkvöðull.