Nýttu tak­markanir á sjúkraflugi til að þrýsta á borgina

Samgöngustofa skipaði fyrir um að flugbraut 13/31, eða austur/vestur, skyldi lokað 8. febrúar í fyrra. Ástæðan var sú að tré í Öskjuhlíð við austurenda flugbrautarinnar náðu upp í svonefnda hindrunarfleti hennar. Borgaryfirvöld og Isavia voru ekki á einu máli um að fella trén.

Áralangir misbrestir á samráði og samvinnu Isavia, Samgöngustofu og Reykjavíkurborgar um flugvöllinn og skipulag í kringum hann komu í ljós í aðdraganda þess að flugbrautunni var lokað, að því er kemur fram í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar. Stofnunin kynnti stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis úttektina í dag.

Þannig liðu tvö ár frá því að athuganir Isavia leiddu í ljós að trjátoppar í Öskjuhlíð næðu upp í hindrunarfleti flugbrautarinnar árið 2019 þar til fulltrúum Reykjavíkurborgar var greint frá því mati. Hátt í tvö ár til viðbótar liðu þar til Isavia sendi inn formlega kröfu um að borgaryfirvöld grisjuðu skóginn árið 2023.

Nærri því þrjú og hálft ár liðu frá því að Isavia kynnti Reykjavíkurborg mat sitt á að trén væru of há þar til borgaryfirvöld réðust í umfagsmikla grisjun á skóginum. Það gerðist eftir að Samgöngustofa lét loka flugbrautinni. Um 1.600 tré voru þá felld.

Lögðu til lokun flugbrautarinnar

Borgin svaraði kröfu Isavia um að trén yrðu felld sumarið 2023 með því að hún hefði þegar staðið við skuldbindingar sínar um grisjun skógarins í Öskjuhlíð sem kveðið var á um í samkomulagi ríkis og borgar um málefni flugvallarins frá 2013.

Isavia leitaði þá til Samgöngustofu sem brást við með því að opna frávik gagnvart stofnuninni vegna trjágróðursins og starfshátta hennar við vöktun og vernd flugvallarumhverfisins.

Næsta eina og hálfa árið tóku við bréfaskriftir og fundir á milli Isavia, borgaryfirvalda, innanríkisráðuneytisins og Samgöngustofu. Þegar ekkert hafði gerst í ágúst 2024 tilkynnti Samgöngustofa Isavia að settar yrðu rekstrartakmarkanir á flugbrautirnar. Kallaði stofnunin eftir tillögum Isavia um mótvægisaðgerðir.

Nokkrum dögum síðar kynnti Isavia mögulega aðgerðir, þar á meðal að fella trén, lengja flugbrautina til vesturs eða loka þeim að hluta með undanþágu fyrir sjúkraflug.

Í janúar í fyrra tilkynnti Samgöngustofa svo að gripið yrði til tímabundinna ráðstafana til þess að tryggja flugöryggi. Réttast væri að loka flugbrautinni eins og Isavia lagði til en án undanþágu vegna sjúkraflugs. Flugbrautunum var lokað 8. febrúar.

Fyrst þá hóf Reykjavíkurborg grisjun í samræmi við kröfur Isavia. Á meðan á því verki stóð veitti Samgöngustofa undanþágu vegna sjúkraflugs, tveimur vikum eftir að brautunum var lokað. Tveimur dögum síðar var lokuninni aflétt, 27. febrúar.

Hafði ekki teljandi áhrif á sjúkra- eða áætlunarflug

Ríkisendurskoðun segir að lokun flugbrautanna hafi haft takmörkuð áhrif á starfsemi Reykjavíkurflugvallar með tilliti til hreyfinga loftfara um hann, bæði áætlanaflug og sjúkraflug. Lokunin hafi þó gert rekstraraðilum erfiðara fyrir að mæta ófyrirséðum aðstæðum og reynt hafi á lendingarskilyrði vegna hliðarvinds.

Af þeim gögnum sem Ríkisendurskoðun aflaði virtist stofnunin það ekki hafa verið forgangsmál af hálfu Isavia eða Samgöngustofu að takmarka röskun á sjúkraflugi á meðan á lokuninni stóð.

„Þvert á móti benda fyrirliggjandi upplýsingar til þess að þær takmarkanir hafi verið nýttar til að knýja fram aðgerðir af hálfu borgarinnar,“ segir í skýrslunni.

Isavia, Samgöngustofa og innviðaráðuneytið andmæltu þessari framsetningu Ríkisendurskoðunar í athugasemdum við drög að skýrslunni. Ákvörðunin um lokun hefði verið nauðsynleg til þess að tryggja öryggi og engin efnisleg sjónarmið hefðu réttlætt að undanskilja sjúkraflug.

Uppálagt að auka samráð

Tillögur Ríkisendurskoðunar til úrbóta fela flestar í sér að fastar verði kveðið á um samráð um vernd flugvallarumhverfisins í lögum, reglugerðum og samningum.

Innviðaráðuneytið fékk sjö ábendingar frá Ríkisendurskoðun, þar á meðal um að setja skýrari ákvæði um hvaða skilyrði flugvöllurinn eigi að uppfylla í samninga um rekstur hans, setja þurfi reglugerð um samráð rekstraraðila flugvalla og sveitarfélaga og endurskoða loftferðalög til þess að gefa Samgöngustofu auknar heimildir til að framfylgja skipulagsreglum.

Þá segir Ríkisendurskoðun að flugöryggi geti ekki verið samkomulagsatriði á milli ríkis og borgar líkt og raunin hafi verið til þessa. Nauðsynlegt kunni að reynast að endurnýja samkomulag ríkis og borgar um flugvöllinn í ljósi þess að annar betri flugvallarkostur virðist ekki liggja fyrir.

„Til framtíðar litið þarf innviðaráðuneyti að tryggja að framkvæmd og fylgni við alþjóðlegar kröfur sem snúa að flugöryggi séu ekki gerð að samkomulagsatriði milli þessara aðila,“ segir í skýrslunni.

Samgöngustofu var bent á að hún þyrfti að setja sértæka verklagsreglu um íhlutun til þess að framfylgja skipulagsreglum. Slík regla þurfi meðal annars að segja til um hvernig unnið sé úr ábendingum, hvaða skilyrði þurfi að vera fyrir hendi til þess að stofnunin skerist í leikinn og fleira.

Ríkisendurskoðun beindi hvorki ábendingum til Reykjavíkurborgar né ályktaði um starfshætti hennar þar sem hún sagði eftirlitsheimildir sínar gagnvart sveitarfélögum takmarkaðar.