Sam­stillt þingefnd vill taka ESB út úr orða­lagi nýrrar stefnu

Þetta má lesa úr nefndaráliti utanríkismálanefndar sem dreift var á Alþingi á fimmtudaginn. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra mælti fyrir þingsályktunartillögu um fyrstu formlegu stefnu Íslands í varnar- og öryggismálum á Alþingi í byrjun nóvember. Tillagan felur í sér þrettán megináherslur, meðal annars um aukna þátttöku Íslands í starfi og verkefnum Atlantshafsbandalagsins, um að efla varnarsamstarf við Bandaríkin og annað tvíhliða samstarf við bandalagsríki, og að styrkja þátttöku Íslands í svæðisbundnu samstarfi, einkum á Norðurslóðum.

Miðflokkurinn með á nefndaráliti

Tillagan er í megindráttum í samræmi við þær fjórtán lykiláherslur sem samráðshópur þingmanna lagði til í skýrslu sem kynnt var í september í fyrra. Athygli vakti á sínum tíma að Ingibjörg Davíðsdóttir, fulltrúi Miðflokksins í samráðshópnum, sagði sig úr hópnum áður en hann lauk sínum störfum og átti Miðflokkurinn því ekki aðild að niðurstöðum hópsins. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins og nefndarmaður í utanríkismálanefnd, skrifar hins vegar undir sameiginlegt nefndarálit um málið, líkt og fulltrúar allra annarra flokka á Alþingi sem sitja í nefndinni.

Líkt og áður segir gerir nefndin fjórar breytingartillögur við málið. Tvær þeirra fela í sér orðalagsbreytingar þar sem lagt er til að orðunum „og sambærilegum ógnum af mannavöldum“ verði bætt við greinar stefnunnar. Með því að bæta við þessu orðalagi við á tveimur stöðum í þingsályktunartillögunni vill utanríkismálanefnd ná betur utan um ógnir af mannavöldum í víðari skilningi en ekki bara um beinar hernaðarlegar ógnir. Orðalaginu er einkum ætlað að ná yfir fjölþáttaógnir á borð við hryðjuverka- eða netógnir eða skemmdarverkastarfsemi sem skipulögð er af hálfu erlendra ríkja.

Ólík sjónarmið um varnarsamstarf við ESB

Þá leggur nefndin til að „Evrópusambandið“ verði tekið út úr fjórða tölulið stefnunnar. Nái sú breytingartillaga fram að ganga mun sá liður hljóða svo: „Að þróa og efla varnar- og öryggissamvinnu við helstu samstarfsríki Íslands innan Evrópu sem og Kanada á grundvelli sameiginlegra varnar- og öryggishagsmuna.“

Evrópusambandið er með í upptalningunni eins og þingsályktunartillagan sjálf hljóðar nú, óbreytt, en ESB er hins vegar getið nokkrum sinnum í greinargerð um málið eins og því var dreift til þingsins í haust. Um þessa breytingartillögu segir meðal annars í nefndarálitinu að fyrir liggi „að innan nefndarinnar eru ólíkar skoðanir þegar kemur að áherslu á varnarsamstarf með Evrópusambandinu.“ Að öðru leyti er breytingartillagan sem slík ekki frekar rökstudd sérstaklega. Þannig má þó ætla að nefndin geri þessa breytingartillögu til málamiðlunar og til að skapa breiðari samstöðu um stefnuna, þvert á flokka.

Árétta „órjúfanleg“ tengsl við þjóðaröryggisstefnu

Loks leggur nefndin til að nýjum málsliði verði bætt við þar sem lögð er áhersla á að stefnan „skuli taka mið af og verði órjúfanlegur hluti af þjóðaröryggisstefnu, raunhæf og kostnaðarmetin, og uppfærð með reglubundnum hætti að höfðu samráði við Alþingi,“ eins og það er orðað í breytingartillögunni.

„Með tillögunni er lögð til stefna í varnar- og öryggismálum sem Alþingi felur ríkisstjórninni að framfylgja. Samkvæmt tillögunni er markmið stefnunnar að tryggja sjálfstæði, fullveldi, lýðræðislegt stjórnarfar, friðhelgi landamæra Íslands, öryggi borgaranna og vernd stjórnkerfis og mikilvægra innviða samfélagsins gegn hernaðarlegri ógn. Tillagan byggist á þeim skuldbindingum sem felast í stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna, Atlantshafssáttmálanum, tvíhliða samningum við önnur ríki og grunnstefnu Atlantshafsbandalagsins,“ segir meðal annars um markmið stefnunnar í nefndarálitinu frá utanríkismálanefnd. Pawel Bartoszek, formaður nefndarinnar, fagnaði afgreiðslu málsins og samstöðunnar í nefndinni á samfélagsmiðlum í síðustu viku.

„Stefnan verði hluti þeirrar heildarmyndar sem þjóðaröryggisstefna fyrir Ísland felur í sér og taki til hernaðarlegra áhættuþátta. Samkvæmt tillögunni tryggir Ísland öryggi sitt gagnvart slíkri hættu með virkri samvinnu við önnur ríki og innan alþjóðastofnana samhliða uppbyggingu á innlendum, borgaralegum viðbúnaði og getu. Meginstoðir stefnunnar verði aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningur við Bandaríkin,“ segir ennfremur í inngangsorðum nefndarálitsins.

Síðari umræða um stefnu í varnar- og öryggismálum verður að óbreyttu áttunda málið á dagskrá þingfundar sem hefst klukkan þrjú í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnum og atkvæðagreiðslum um önnur mál.