„Það er enginn bissness í þessu fyrir okkur“

Þetta kom fram í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni en tilefnið eru orð Jóhanns Páls Jóhannssonar umhverfis-, orku- og loftlagsráðherra á blaðamannafundi um losun Íslands á gróðurhúsalofttegundum. Ísland er víðfjarri markmiðum um minnkun losunar miðað við spár Umhverfis- og orkustofnunar, sem gerir ráð fyrir að um þrjátíu prósenta samdráttur náist til 2035 en íslensk stjórnvöld hafa stefnt að 50-55 prósenta samdrætti.

Ráðherra sagði tölurnar ekki í lagi og að bílaleiguflotinn væri stærsta áskorunin í að draga úr losun frá vegasamgöngum. Bílaleigur gætu annað hvort verið í fararbroddi eða dragbítur á orkuskiptum í samgöngum og sagði ráðherrann bílaleigurnar hafa fengið tæplega tíu milljarða króna í skattastyrki og beinan og óbeinan ríkisstuðning í nafni loftlagsmála í tíð síðustu ríkisstjórnar. Fyrir það fé hefði hlutfall rafbíla í bílaleiguflotanum skriðið úr sjö til átta prósentum upp í fjórtán.

„Ég skil ekki hvar hann fær þessa tölu, tíu milljarða. Mér er það lífsins ómögulegt, þannig ég hlakka til að fá sundurliðun á þessu,“ segir Steingrímur Birgisson forstjóri Hölds Bílaleigu Akureyrar í Reykjavík síðdegis þegar ummælin voru borin undir hann. Hann segir bílaleigur hafa gert allt sem þær geta til að stuðla að minnkun losunar, viðskiptavinum sé ýtt eins og kostur er í að nota rafbíla, sem séu nú tólf prósent af heildarflota Bílaleigu Akureyrar.

„Vandamálið er náttúrulega fyrir það fyrsta kannski það að við byrjum á röngum enda, það er að segja hvernig samið var á sínum tíma er í rauninni algjörlega óraunhæft og að ná markmiðum Íslands er mjög erfitt. Ég verð bara að byrja þar. Í öðru lagi svona þegar ég velti fyrir mér hvar blæðir. Jú, vissulega er umferðin, það er losun frá umferðinni og bílaumferðin of mikil. En ef ég er með sjúkling þar sem ég er með tíu sár þá ræðst ég væntanlega á stærsta sárið og það er náttúrulega votlendið og framræsla votlendis.“

Hann segir að í fyrra hafi hans bílaleiga keypt fáa rafbíla út af breytingum stjórnvalda á vörugjöldum. Í ár sé 25 prósent af bílakaupum bílaleigunnar rafbílar. Hlutfall rafbíla sé nú 12 prósent af bílaflotanum en hafi verið sjö prósent árið 2023.

„Eitt og hálft prósent af bókunum sumarið 2025 voru rafbílar. Tvö og hálft prósent í sumar. Fimm prósent af afhentum bílum voru rafbílar, við vorum semsagt að ýta kúnnunum okkar í rafbíla. Vandamálið er að kúnninn okkar hann vill ekki rafbíl.“

Þannig það er enginn bissness í þessu fyrir ykkur?

„Nei, það er enginn bissness í þessu fyrir okkur. Við erum að reyna og við viljum. En bara sem dæmi, ef þú átt ekki rafbíl og ert Þjóðverji, Herra Muller frá Þýskalandi, þú átt ekki rafbíl þar. Þú ert að fara í fyrsta sinn til framandi lands, ætlar að vera hér í tvær vikur, eru einhverjar líkur á því að þú bókir þér rafbíl?“

Vandamálið sé ekki innviðir sem hafi batnað mikið, þó betur megi gera við gististaði. Aðalvandinn sé hugarfar ferðamannsins sem sé ekki tilbúinn í að bóka rafbíl í nýju landi.

„Fimm prósent af okkar viðskiptavinum fær rafbíl þó einungis tvö og hálft prósent bóki hann. Þannig það fá tvisvar sinnum fleiri rafbíl hjá okkur heldur en bóka hann. Þannig að við erum að reyna. Íslenski markaðurinn gengur mun betur, við erum hvað, held ég, í öðru eða þriðja sæti í heiminum hvað varðar fjölda rafbíla per capita. Noregur stendur þar manna best og við erum ekki svo langt á eftir þannig að við erum á réttri leið en þetta gerist ekki hraðar heldur en viðskiptavinurinn er tilbúinn í. Það þýðir ekkert fyrir mig að bjóða upp á tugi eða hundruð eða þúsundir rafbíla ef enginn vill bóka þá.“

Hann segist ekki hafa áhyggjur af því að kúnninn muni ekki á endanum færa sig í rafbíla. Það muni gerast en ekki með boðum og bönnum. Hann segist sakna samráðs stjórnvalda við bílaleigur.

„Ég las um þennan blaðamannafund í morgun, að það væri búið að skipa einhvern samráðshóp. Ég veit ekki til þess að það sé neinn frá SAF eða bílaleigunum í þeim hópi. Við erum langstærsti rafbílaeigandi landsins með yfir þúsund rafbíla. Ég hef aldrei heyrt í eða hitt Jóhann og rætt þessi mál við hann eða hvaða sýn hann hefur eða hann kannað hvaða sýn hef ég á þetta. Hann hefur ekki bjallað í mig og haft samband við hann og vonandi gerir hann það, því ég hef trú á því að hann vilji gera betur, við viljum gera betur. Þetta snýst ekki um það, við verðum að hafa tekjur í okkar rekstri og við verðum að geta leigt þessa bíla út.“

En er ekki staðreyndin sú, eins og Jóhann Páll benti á, að ef ferðamenn halda áfram að keyra á bensín- og dísilbílum þá geti íslenskir skattgreiðendur bara seinna þurft að borga fyrir þá losun með kaupum á losunarheimildum, það er ansi há upphæð. Er sanngjarnt að stilla þessu svona upp?

„Nei, það er mjög ósanngjarnt. Mér finnst það bara ekki rétt hjá honum“

En er þetta ekki bara raunveruleikinn?

„Ég held ekki. Hluti af vandamálinu er að það var samið kolrangt í upphafi. Við stöndum mjög vel á heimsvísu hvað losunvarðar og hvað umhverfismál varðar almennt, bara svo það sé sagt. Og bara sem dæmi, ég held það hafi verið 2019 frekar en 2020, þá fengum við Europcar á Íslandi sérstök umhverfisverðlaun Europcar á heimsvísu vegna þess að við vorum komin lengst allra bílaleiga og fremst í fjölda rafbíla sem hlutfall af heildarflota. Við fengum umhverfisverðlaun hér á Íslandi fyrir sömu vinnu og sömu verkefni. Langflestar bílaleigur eru að kaupa rafbíla og reyna að leigja þá út. En þetta gerist ekki á einni nóttu, þetta gerist ekki hraðar heldur en kúnninn er tilbúinn til að hlaupa. Við erum að reyna að hraða því, eins og ég nefndi áðan.

Segir ekki um að ræða árás á bílaleigufyrirtækin

Jóhann Páll Jóhannsson umhverfis-, orku- og loftlagsráðherra gerir málinu skil í færslu á samfélagsmiðlum sem birtist á sjötta tímanum í dag. Hann segir það ekki fela í sér árás á bílaleigur landsins að benda á að það sé engin leið til þess að draga hratt úr losun frá vegsamgöngum án þess að ferðamenn fari að nota rafbíla í stórauknum mæli. Hann segir um einfalda staðreynd að ræða.

„Ef við lítum á það sem sjálfsagt mál að mikill meirihluti ferðamanna keyri um á bensín- og dísilbílum, þá erum við einfaldlega að taka ákvörðun um að láta skattgreiðendur niðurgreiða losun ferðamanna með kaupum á losunarheimildum á kostnað ríkissjóðs. Þetta leiðir einfaldlega af þeim skuldbindingum sem Ísland undirgekkst með samstarfi við Evrópusambandið um samdrátt í samfélagslosun fyrir nokkrum árum með stuðningi allra stjórnmálaflokka á Alþingi,“ skrifar ráðherra.

„Ef við sættum okkur við að markaðurinn með notaða bíla haldi áfram að fyllast af jarðefnaeldsneytisbílum frá bílaleigum, þá gröfum við líka undan réttlátum umskiptum og markmiðum um að orkuskiptabyltingin sé samvinnuverkefni allra tekjuhópa.“

Fréttin var uppfærð með færslu ráðherra.