Þinginu til „ævarandi skammar“ að hafa sam­þykkt búvörulög

Svandís Svavarsdóttir lagði fram frumvarp í fyrravetur, þegar hún var matvælaráðherra, um breytingar á búvörulögum. Frumvarpið var rætt í þinginu einu sinni áður en það fór til atvinnuveganefndar, sem gerði umtalsverðar breytingar á frumvaprinu. Sú útgáfa fór í aðra og svo þriðju umræðu áður en hún var gerð að lögum.

Héraðsdómur Reykjavíkur dæmdi nýju lögin ólögmæt í morgun - þau stangist á við 44. grein stjórnarskrárinnar sem kveður á um að lög skuli ræða þrisvar á Alþingi áður en þau eru samþykkt.

„Samkvæmt því vinnulagi sem er á Alþingi þá var það mat nefndarsviðs á Alþingi og lögfræðinga sem þar starfa var atvinnuveganefnd innan ramma,“ segir Þórarinn Ingi Pétursson, formaður atvinnuveganefndar og þingmaður Framsóknar.

Þetta er kannski ákveðinn áfellisdómur yfir störfum þingsins?

„Já, og mér finnst bara eðlilegt að svona máli sé áfrýjað til Hæstaréttar, í fjölskipað dómsvald. Í þessu tilliti erum við að tala um einn dómara. Ég hef trú á því að Samkeppniseftirlitið sem ábyrg ríkisstofnun fylgi því eftir, því þetta snýr að Samkeppniseftirlitinu,“ segir Þórarinn.

Segir markmið laganna þau sömu

Fram kemur í dómnum að frumvarpið hafi tekið of miklum breytingum eftir að það fór fyrir atvinnuveganefnd. Í raun hafi upphaflegt frumvarp og það sem var samþykkt átt fátt sameiginlegt annað en þingmálsnúmerið og heitið.

„Þetta er náttúrulega alveg galið og við svo sem bentum á þetta á sínum tima að það væri öllu snúið á hvolf í þessu frumvarpi á milli umræðna,“ segir Breki Karlsson, formaður Neytendasamtakanna. Undir þetta tekur Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda. 

„Við bentum á að þetta væri ekki að fá rétta stjórnskipulega meðferð, við bentum á að þetta væri allt annað frumvarp en búið væri að fara í gegnum samráðsferli stjórnarráðsins og þingsins og það væri í raun ekki búið að kanna áhrif lagasetningarinnar.“

„Því er ég algjörlega ósammála, vegna þess að markmið og tilgangur laganna er sá sami. Breytingin felst í því að heimildin er víkkuð. Hún afmarkast ekki við meirihlutaeigu bænda heldur þeirra sem eru að vinna við afurðir á kjötafurðum,“ segir Þórarinn Ingi.

Segir hagræðinguna koma í veg fyrir verðhækkanir

Þórarinn sagði í viðtali við mbl.is í dag að breytingarnar hafi verið til hagsbóta fyrir bændur og neytendur. 

Geturðu útskýrt hvernig það sé neytendum til hagsbóta að afurðarstöðvar séu undanþegnar samkeppnislögum? 

 „Grunnurinn er þessi að til þess að ná fram hagræðingu í þessum geira geturðu borgað bændum hærra verð og það er nauðsynlegt. Til að borga bændum hærra verð þarftu að geta hagrætt innan geirans. Segjum sem svo að við myndum ekki hagræða neitt en borga alltaf bændum hærra og hærra verð, sem þeir þurfa nauðsynlega á að halda, þarf að koma því með verðhækkun út í verðlagið,“ segir Þórarinn. 

Seldi ekki hlut sinn til KS

Frumvarp atvinnuveganefndar hefur verið mjög umdeilt og formaðurinn, Þórarinn Ingi, verið kærður til siðanefndar Alþingis vegna afskipta hans af lögunum og hafsmunatengsla en hann á hlut í Búsæld, sem á hlut í Kjarnafæði Norðlenska, sem Kaupfélag Skagfirðinga keypti.

Hefur þú selt hlut þinn í Búsæld til KS?

„Nei, ég hafnaði tilboðinu.“

Hvers vegna gerðirðu það? 

„Á þeim grunni að mér þótti það óeðlilegt. Þegar þetta kom upp þótti mér það ekki vera við hæfi og þar af leiðandi hafnaði ég tilboðinu.“

Kom einhvern tíma upp að fulltrúar KS hafi beitt sér til að reyna að hafa áhrif á þig eða einhvern annan í nefndinni á meðan frumvarpið var til meðferðar? 

„Þeir komu fyrir nefndina, fulltrúar frá Samtökum fyrirtækja í landbúnaði. Eins og gengur og gerist í vinnslu svona mála þá koma [hagaðilar]. Samtök verslunar og þjónustu, Félag atvinnurekenda og fleiri aðilar sendu inn umsögn um málið á milli annarrar og þriðju umræðu. Þar af leiðandi er það þannig að þessir aðilar hafa allir sent inn umsagnir og komu sem gestir fyrir nefndina. Þannig eru þessi mál unnin.“

Keppinautarnir „stikkfrí“

Nýju lögin gerðu það að verkum að afurðarstöðvar urðu undanþegnar samkeppnislögum og gengu kaupin því í gegn án þess að koma til skoðunar hjá Samkeppniseftirlitinu.

„Þetta þýðir að kjötinnflutningsfyrirtæki, sem eru til dæmis hér í félaginu og eru í beinni samkeppni við kjötafurðarstöðvarnar, sem eru líka stórir kjötinnflytjendur þau búa við samkeppnislögin. Þar liggur allt að sex ára fangelsi við samráðsbrotum, þau þurfa að fara í gegnum nálarauga Samkeppniseftirlitsins við sameiningar, á meðan keppinautar þeirra eru stikkfrí,“ segir Ólafur.

„Nú þarf Samkeppniseftirlitið væntanlega að meta hvað það gerir ég heldþað hljóti að þurfa að skoða alla gerninga sem hafa verið gerðir á grundvelli þessara laga því þeir eru augljóslega ólögmætir.“

„Þetta hlýtur að vera ævarandi skömm þeirra þingmanna sem hleyptu þessu í gegn og samþykktu þetta.“

„Kaupfélag Skagfirðinga fór þá leið að breyta sínum samþykktum og vera framleiðendafélag“

Er ekki óeðlilegt að afurðarstöðvarnar, sem eru stórir innflutningsaðilar, lúti ekki sömu lögum og aðrir sem einungis eru innflutningsaðilar?

„Fyrst og fremst eru þessir aðilar að þjónusta innlenda matvælaframleiðslu. Um það snúast þessi lög. Þeir aðilar sem eru að flytja inn vöru eru í sjálfu sér ekki að þjónusta innlenda matvælaframleiðslu,“ segir Þórarinn. 

„Það er mikilvægt að hafa það í huga að samkeppnin á matvörumarkaði er að megninu til erlendis frá. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga. Það eru einhverjir tollar á einhverjum vörum en það er langt frá því að vera á öllum vörum. Þess vegna var farið í þessa vegferð.“

En er ekki óeðlilegt að stórir innflutningsaðilar, eins og KS, lúti ekki samkeppnislögum?

„Nú er það þannig að þetta frumvarp snýr að því að menn þurfa að vera framleiðendafélag. Frumvarpið snýr að framleiðendafélögum. Kaupfélag Skagfirðinga fór þá leið að breyta sínum samþykktum og vera framleiðendafélag þannig að þeir gætu undirgengist þær reglur sem settar voru. Ef Innnes er framleiðendafélag þá gildir væntanlega um það, það nákvæmlega sama en Innnes er ekki framleiðendafélag. Það er stóri munurinn.“

„Eðlilegt að málið fari bara alla leið áður en gjörningum er snúið við“

Finnurðu til ábyrgðar, sem formaður nefndarinnar?

„Ég finn auðvitað til ábyrgðar á öllum þeim verkum sem maður stundar þarna inni. Það er mikil ábyrgð að vera formaður atvinnuveganefndar. Þar af leiðandi er ég á þeirri skoðun að við höfum farið eftir þeim leikreglum sem við höfum sett upp á Alþingi,“ segir Þórarinn.

Hann segir að áður en Samkeppniseftirlitið fer að skoða þá gjörninga sem gerðir hafa verið í skjóli laganna eigi þau að fara til skoðunar fyrir æðri dómstigum. 

„Þetta er héraðsdómur. Þar geta aðilar farið í mál fram og til baka í kring um þetta mál líka. Mér þætti eðlilegast að þetta yrði tekið og færi fyrir fjölskipaðan dóm þar sem farið yrði yfir málið,“ segir hann.

Væri þá ekki eðlilegt að þeir gjörningar sem hafa verið gerðir verði settir á salt á meðan úr þessu er skorið? 

„Ég þekki ekki hvernig það eigi að fara fram en það sem búið er, því verður ekki breytt reikna ég með.[...] Það er eðlilegt að málið fari bara alla leið áður en gjörningum er snúið við.“