Frá styrkjum til stefnumótunar

Hrönn Ingólfsdóttir skrifar 30. september 2026 16:00

Árin 2018 til 2020 voru umbreytingartími í sjálfbærniumræðu íslensks atvinnulífs. Áherslan færðist frá því að líta á samfélagslega ábyrgð sem styrkveitingar og góðgerðamál yfir í að skilja hana sem órjúfanlegan hluta af rekstri fyrirtækja. Sífellt fleiri fyrirtæki fóru að spyrja sig hvernig starfsemi þeirra hefði áhrif á samfélag, starfsfólk, viðskiptavini og umhverfi og hvernig þau gætu skapað verðmæti til lengri tíma með ábyrgum og sjálfbærum hætti.

Á sama tíma urðu Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna leiðarljós fyrir stefnumótun bæði stjórnvalda og fyrirtækja. Skilaboðin voru skýr: sjálfbær þróun væri ekki einungis ábyrgð heldur einnig tækifæri. Fyrirtæki voru hvött til að endurskoða viðskiptalíkön sín, innleiða nýsköpun og vinna markvisst að lausnum sem mæta áskorunum í samfélaginu og umhverfinu. Samstarf, ábyrg viðskipti og langtímahugsun urðu lykilhugtök í umræðunni.

Loftslagsmál urðu jafnframt eitt stærsta viðfangsefni tímabilsins og setti ríkisstjórn Íslands fram Aðgerðaáætlun í loftslagsmálum árið 2018. Kröfur jukust um að fyrirtæki settu sér skýr og mælanleg markmið um samdrátt í losun og skoðuðu áhrif sín á alla virðiskeðjuna, allt frá innkaupum til fjárfestinga. Nýsköpun, græn fjármál og breytingar á neyslu- og rekstrarmynstri voru talin nauðsynleg til að takast á við loftslagsáskoranir framtíðarinnar.

Kjarni tíðarandans var sá að sjálfbærni væri ekki lengur aukaverkefni eða ímyndarverkefni. Hún varð sífellt frekar hluti af góðum stjórnarháttum, samkeppnishæfni og framtíðarsýn fyrirtækja. Áhersla á sjálfbærniskýrslugjöf jókst á þessum árum og festi sig í sessi hjá íslenskum fyrirtækjum. Fyrirtæki sem vildu ná árangri til lengri tíma þurftu ekki aðeins að skila fjárhagslegum árangri heldur einnig að sýna fram á jákvæð áhrif á samfélag og umhverfi.

Leiðtogar framtíðarinnar

Það hafa verið blikur á lofti undanfarið í heimsstjórnmálum. Áherslan hefur farið á að bregðast við líðandi stund og um leið hefur áhersla leiðtoga minnkað á sjálfbærni og langtíma hugsun. Við megum þó ekki gleyma að verkefnið fyrir framan okkur er ennþá stórt þó árangur hafi nást. Þeir þættir sem áhersla var lögð á fyrir átta árum síðan eru ennþá mikilvægir og eiga ennþá við.

Umbreytingin í átt að sjálfbærri framtíð mun fyrst og fremst ráðast af leiðtogahæfni. Forstjórar bera sérstaka ábyrgð á að tryggja að sjálfbærni sé órjúfanlegur hluti af því hvernig fyrirtæki skapa verðmæti. Leiðtogar framtíðarinnar þurfa að hafa hugrekki til að endurhugsa hefðbundin viðskiptalíkön, framtíðarsýn til að hugsa í áratugum fremur en ársfjórðungum og hæfileikann til að hvetja aðra til að taka þátt í breytingum. Þeir þurfa að sameina viðskiptalega skynsemi og sterka samfélags- og umhverfisvitund til að byggja upp fyrirtæki sem eru bæði arðbær og sjálfbær. Ekki síður þurfa þeir að vera færir um að byggja upp öflugt samstarf, bæði innan fyrirtækja og við hagaðila utan þeirra. Sjálfbær framtíð byggist á samvinnu þvert á atvinnugreinar, samfélög og landamæri. Þeir leiðtogar sem ná mestum árangri verða þeir sem skilja að langtíma hagsæld byggist á því að skapa verðmæti ekki einungis fyrir eigendur og fjárfesta, heldur einnig fyrir starfsfólk, samfélagið, komandi kynslóðir og náttúruna. Við þurfum að efla nýja hugrakka leiðtoga sem eru tilbúnir að taka ábyrgð á að gera heiminn betri fyrir alla.

Höfundur er forstöðumaður stefnu og samskipta hjá ISAVIA og stjórnarformaður Festu á árunum 2018 til 2020. Tilefnið er 15 ára afmæli Festu sem verður fagnað í Tónabíó í dag, 30. september.