Hjólað yfir á rauðu: „Lögin heimila alla­vega ekki þessa hugsun“

Fulltrúar hjólreiðasamtaka hérlendis eru margir á því að lögin séu of miðuð að akandi umferð en deilir á um hvort hjóla megi yfir á rauðu eins og staðan er í dag.

Í færslu sem birt var í Facebook-hópnum Samgönguhjólreiðar er þeirri spurningu velt upp hver afstaða hópmeðlima sé til þess að hjóla yfir á rauðu ljósi. Þegar þetta er skrifað eru hundrað og átján ummæli undir færslunni og því ljóst að mikil umræða skapaðist. Ummælin voru flest, ef ekki öll, á skjön og virtist engin niðurstaða ætla að fást í málinu.

Eru umferðarreglur fyrir hjólreiðafólk ekki smá óljósar og jafnvel loðnar?

„Loðið og ekki loðið, já. Þetta er bara þannig að reiðhjólamenn eru einn af fáum flokkum í umferðinni sem geta valið hvort þeir hjóli á akbraut eða gangstétt,“ segir Árni Friðleifsson, aðalvarðstjóri umferðardeildar Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu.

Ef þeir kjósi að hjóla á akbraut þá verði þeir að fara eftir þeim umferðarreglum sem gilda fyrir umferð sem er á akbrautinni. Ef hjólari færi yfir á rauðu og keyrt væri á hann þá færi hann að brjóta gegn akstri gegn rauðu ljósi.

„Það eru síðan tryggingarnar sem úrskurða hvort menn séu í rétti eða órétti,“ segir Árni og bætir við „en auðvitað gefur það augaleið að slys og líkamstjón eru náttúrulega miklu líklegri hjá reiðhjólamanni sem er óvarinn þannig séð í umferðinni.“

Að sama skapi geti fólk kosið að hjóla á gangstétt og þá gilda þær reglur sem gangandi vegfarendur fara eftir.

„Þá gilda þær reglur þar, ef það er grænt fyrir gangandi og hjólandi þá náttúrulega er rautt væntanlega fyrir bílaumferð,“ segir Árni.

Misháar sektir sýni greinarmuninn

Á Íslandi geti þeir sem hjóla yfir á rauðu ljósi átt yfir höfði sér tuttugu þúsund króna sekt en fyrir sama brot á umferðarlögum geti ökumenn bifreiða og annarra vélknúinna ökutækja átt von á fimmtíu þúsund króna sekt.

„Sektarreglugerðin gerir þarna greinilega greinarmun á milli,“ segir Árni en bendir á að það sé ekki lögreglunnar að búa til sektarreglugerðina. Það sé innviðaráðherra sem gefi hana út.

Idaho-stöðvunarreglan, sem heimilar hjólreiðafólki að horfa á stöðvunarskylduskilti sem biðskyldu og rauð ljós sem stöðvunarskyldu, var formlega samþykkt og lögfest árið 1982 í bandaríska fylkinu Idaho. Árni segir slík lög ekki vera í skoðun hér á landi svo hann viti best til.

„Lögin heimila allavega ekki þessa hugsun. Það er þannig að ef þú ert að hjóla á akbraut, sem sagt á götunni, og það kemur rautt ljós fyrir umferð um götuna, þá ber þér að stoppa hvort sem þú ert á bíl eða reiðhjóli.“

Margt annað sem liggi meira á að breyta

Birgir Birgisson, formaður Reiðhjólabænda, er einn þeirra sem lögðu orð í belg þegar umræðan hófst í Facebook-hópnum. Hann er á þeirri skoðun að skoða þurfi hvaða breytingar þurfi að gera til að gera umferðaröryggi hjólandi fólks betra en að það eigi þó alltaf að fara eftir umferðarreglum.

„Ég skil vel þau rök að mikið af umferðarinnviðunum sé miðað við bíla og það henti ekki alltaf og það er ekki alltaf öruggast fyrir hjólandi umferð. Þannig að já, ég er sammála því svo langt að þau þyrftu alveg að skoða hvaða breytingar þarf að gera til að gera umferðaröryggi hjólandi fólks betra,“ segir hann í samtali við blaðamann Vísis.

Þrátt fyrir það finnst honum að ekki sé réttlætanlegt að leyfa sér að verða of óþolinmóð og hjóla yfir á rauðu jafnvel þegar lítil sem engin umferð er á vegum, svo sem snemma á morgnana. Fólk eigi einfaldlega að fara eftir umferðarreglum.

„Ef samfélagið á að fúnkera þá eigum við að fara eftir leikreglunum í því. Og ein af þeim leikreglum er að ef þú breytir einhverju þá ferðu réttu leiðina að því.“

Umferðarlögin varðandi hjólreiðafólk séu ekki flókin og það sé mjög einfalt að setja sig inn í hvernig hlutirnir eru og hvaða reglum eigi að fylgja. Það sé bara allt of sjaldgæft að fólk nenni að hafa fyrir því.

Heldur þú að það gæti verið góð lausn að innleiða Idaho-regluna hérlendis?

„Ég veit ekki hvort að Idaho-stoppreglan sé lausn eða ekki. Ég hef ekki mikla skoðun á því. Ég hef ekki búið eða starfað þar sem þessi regla hefur verið í gildi, þannig að ég hef enga persónulega reynslu af henni.“

Birgir segir aðra hluti meira áríðandi en að þrýsta á breytingar í þessum málum og að það séu til dæmis allt of mörg slys sem verði vegna þess að fólk þekkir ekki nógu vel þær umferðarreglur sem snúa að framúrakstri þegar ökumaður keyrir fram úr hjóli.

„Það er til dæmis það að nú er búin að vera umferðarlagagrein í gildi í rúmlega sex ár sem stundum hefur lítið sem ekkert verið gert til þess að kynna og hún er miklu mikilvægari fyrir líf og heilsu hjólandi fólks,“ segir hann en greinin sem um ræðir er sú 25. í umferðarlögunum og snýr að eins og hálfs metra reglunni við framúrakstur fram hjá hjólandi umferð.

„Við henni liggja viðurlög sem eru svo fáránlega létt að hún hefur í rauninni enga virkni.“

Keyrður niður og skilinn eftir

Hann segist hafa spurt þingmenn á nefndarfundi Alþingis hvað þeir ætluðu að gera til þess að gera það mögulegt að framfylgja þessari reglu og hafi engin svör fengið.

„Ég er búinn að fara með þetta mál alla leið í kerfinu, alveg upp í nefnd með eftirlit með störfum lögreglu og spyrja: Er það í lagi að lögregla hunsi þessa reglu og fylgi henni ekkert eftir? Og fékk bara útúrsnúningasvör þar,“ segir hann.

Dæmi um brot á reglunni séu fjölmörg og náist oft á myndband. Hann hafi lánað frönskum ferðamanni hjól svo hann gæti ferðast hringinn í kringum landið hjólandi. Sá hafi verið tvisvar sinnum keyrður eftir og skilinn eftir þrátt fyrir að vera klæddur í áberandi lit og með endurskinsljós.

„Það eru líka mjög margir sem gera þennan framúrakstur vitlaust af því að þeir þekkja ekki eða misskilja regluna og það er margt í núverandi umferðarlögum sem er í svo mikilli mótsögn,“ segir Árni og ítrekar að honum finnist þessi atriði miklu mikilvægari en að kynna nýja reglu svo sem þá sem er í Idaho.

„Þarna er verið að stofna fólki í lífshættu. Við erum bara að bíða eftir banaslysum til að geta sagt: sögðum þér þetta,“ segir hann. Meðal þeirra sem hjóli hringinn sé fólk sem safnar fyrir góðgerðarsamtök svo sem Barnaspítala hringsins eða Ljósið.

Fífl í öllum hópum

Bjarni Már Svavarsson, formaður Hjólreiðasambands Íslands, segist allt of oft sjá fólk hjóla yfir á rauðu ljósi.

„Ég er að sjá alla gera þetta og eins og ég hef sagt alltaf þegar þessi umræða er á Facebook og alls staðar: það eru fífl í öllum hópum: hjólandi, gangandi, akandi,“ segir hann í samtali við blaðamann en bætir við að „þessir akandi eru á hættulegustu tækjunum“.

Það virki svo sem sumum sé alveg sama og þeir líti hvorki til hægri né vinstri áður en þeir haldi yfir götu þrátt fyrir rautt ljós. Umferðarskólar sem voru í boði fyrir börn áður fyrr væru mjög gagnlegir í dag.

„Þegar ég var ungur, ég er orðinn svolítið gamall, þá var umferðarskóli sem krakkar fóru í. Það væri frábært að endurvekja það,“ segir hann og tekur sem dæmi að „það sé alveg eins og sumir vilji ekki nota hjálm á hjóli.“

Málið sé ekki flóknara en svo að ef það sé bannað að aka eða hjóla yfir þá eigi að stoppa. Þetta sé spurning um tillitsemi.

Ljósastýringar séu bara bílainnviðir

Erlendur S. Þorsteinsson formaður Landssamtaka hjólreiðamanna segist vera harður talsmaður þess að breyta þurfi þessum umferðarreglum. Ljósastýringar séu bara bílainnviðir og einungis til þess gerðar að hafa stjórn á bílstjórum.

„Alltaf þegar fólk fer að tala um gangandi og hjólandi vegfarendur þá þarf að búa til göngubrú eða undirgöng eða setja gönguljós eða eitthvað svona dót til þess að auka öryggi þeirra,“ segir Erlendur í samtali við blaðamann og heldur áfram: „Þá hlýtur maður að þurfa að spyrja sig: Auka öryggi? Ókei, hver er hættulegri aðilinn og gegn hverjum er verið að reyna að vernda gangandi og hjólandi með þessum aðgerðum?“

Það séu bílstjórar sem ferðist um á þyngstu, hraðskreiðustu og lang, langhættulegustu farartækjunum.

„Það verður til þess í mörgum tilfellum að þarna, að þú bara situr gangandi eða hjólandi á rauðu ljósi og það er enginn í kringum þetta og þú bara stendur þarna eins og asni kannski í kulda og rigningu og það er ekkert að gerast.“

Erlendur segist sjálfur hafa ítrekað lent í því að sjá ökumenn bíla keyra yfir á rauðu ljósi þar sem hann hefur ýtt á hnapp og beðið eftir að hjóla yfir þegar gönguljósin yrðu græn. 

„Þannig að það var ekki eins og að þetta skapi neitt sérstakt öryggi umfram það að ég þarf hvort sem, þessi gangandi hjólari, ég þarf hvort sem er að horfa í kringum mig og vera viss um það, eru allir stopp eða er enginn?“

Megi ekki treysta bílstjórum í blindni

Hann er hlynntur því að fyrrnefnd Idaho-regla verði innleidd hérlendis, hún hafi þegar verið útfærð í Belgíu og Frakklandi.

„Það er verið að gera alls konar tilraunir í mörgum löndum þar sem að menn vilja fara varlega og menn vilja tryggja það að fólk skilji hverjar reglurnar eru,“ segir Erlendur.

Hann segist vita til þess að það sé verið að gera tilraunir með þessa reglu í Svíþjóð og Noregi núna í sumar. Norska Vegagerðin hafi jafnframt verið að leita eftir tillögum að nýjum skiltum í tengslum við þetta.

„Það er bara vegna þess að hjól eru miklu minni og þau eru miklu mjórri þannig að þau komast alveg fyrir. Þetta er ekki leyft alls staðar en það er verið að gera tilraunir með þetta á Íslandi,“ bætir hann við eftir að hafa tekið dæmi um að relgum er varða akstur gegn einstefnu hafi verið breytt hér á landi svo að hjólreiðafólk megi fara á móti einstefnunni á ákveðnum stöðum svo sem á Tjarnargötu við Hringbraut í Reykjavík.

„Menn eru að skoða þetta vegna þess að þessar reglur og þessir innviðir eru svo bílmiðaðir aðmenn eru að velta fyrir sér hvernig er hægt að greiða för gangandi og hjólandi en gera þetta samt með öruggum hætti.“

En ef börn eru nærri og sjá fullorðið fólk ítrekað hjóla yfir á rauðu ljósi?

„Það þarf hvort sem er að kenna börnum. Miðað við núverandi reglur þarf ekki bara að kenna börnum að finna næstu gangbraut og ýta á takkann og bíða eftir græna ljósinu,“ segir Erlendur.

Það þurfi líka að kenna þeim að bíða eftir því að bílstjórinn raunverulega stoppi.

„Samanber öll atvikin sem urðu til dæmis í Laugardalnum á Reykjavegi seinasta haust þar sem krakkar voru að fara úr hverfinu yfir þarna í skóla og var keyrt á þau ítrekað á sömu gangbrautinni af bílstjórunum.“

Það þurfi að kenna börnum hvað þurfi að varast og að það eigi ekki að treysta því í blindni að bílstjórar fylgi umferðarreglum.

„Ef reglunum verður breytt og þau sjá fullorðið fólk fara yfir á rauðu ljósi vegna þess að fullorðið fólk má gera það, þá þarf samt að kenna þeim að meta aðstæður og meðan þau eru ekki góð í því að meta aðstæður þá eigi kannski að bíða eftir græna ljósinu. En eftir því sem þau verði eldri og fái meiri reynslu þá geti þau farið að nýta sér það bara að rúlla yfir.“

Erlendur samsinnir Birgi hvað það varðar að mikið gagn væri af því að taka upp kennslu í skólum þar sem börnum er kennt hvað má og má ekki í umferðinni.

„Í dag er enginn staður til þess að læra þetta. Það vantar mjög mikið,“ segir hann og bætir við „foreldrar eru auðvitað á endanum ábyrgir fyrir uppeldi og menntun barna sinna en njóta aðstoðar skóla og ýmissa annarra við það.“