Reykja­víkur­borg og á­byrgðin sem hún forðast

Reykjavíkurborg ber ríka skyldu til að tryggja starfsöryggi og sanngjarna meðferð gagnvart starfsfólki sem daglega sinnir krefjandi og mikilvægum störfum í þágu borgarbúa. Þrátt fyrir það berast Sameyki og Eflingu ítrekað mál þar sem borgin víkur sér undan ábyrgð þegar starfsfólk verður fyrir tjóni í starfi. Það er alvarlegt, ekki aðeins gagnvart réttindum starfsfólks heldur einnig gagnvart grundvallarskyldum vinnuveitanda.

Sérstaklega vekur það furðu í ljósi þess að Reykjavíkurborg hefur um árabil viljað stilla sér upp sem leiðandi vinnustað í mannauðsmálum og kynnti nýverið nýja mannauðsstefnu með miklum fyrirheitum. Slík stefna verður að birtast í verki, ekki aðeins í glærum, stefnumótunarskjölum og fallegu orðalagi.

Í nýlegum málum sem Sameyki og Efling hafa haft til meðferðar var til að mynda brotist inn í íbúðarkjarna á meðan starfsmaður Reykjavíkurborgar var við störf. Stolið var persónulegum munum starfsmanns, þar á meðal fatnaði, húslyklum og heyrnartólum. Starfsmaðurinn hafði ekki fengið aðgang að læstri aðstöðu eða öruggum skáp til að geyma eigur sínar á vinnustaðnum. Þrátt fyrir þetta hafnaði Reykjavíkurborg því alfarið að bæta tjónið og tryggingafélag starfsmannsins vísaði málinu frá þar sem tjónið varð á vinnutíma. Annað dæmi sem hefur verið bent á varðar starfsmann í neyðarskýli Reykjavíkurborgar, þar sem skjólstæðingur braust inn í læst starfsmannarými og stal rafhlaupahjóli starfsmanns að verðmæti tæplega 150 þúsund krónur. Atvikið náðist á öryggismyndavél og lá fyrir að um skjólstæðing starfsstöðvarinnar var að ræða. Þrátt fyrir skýrt tjón, lögreglutilkynningu og tilvísun í kjarasamningsákvæði sem kveður á um að starfsfólk geti beint bótakröfu að launagreiðanda þegar tjón verður í starfi vegna einstaklinga sem ekki bera fulla ábyrgð á gerðum sínum, hafnaði Reykjavíkurborg bótaskyldu.

Málið dróst mánuðum saman. Borgin svaraði ekki ítrekunum, viðurkenndi síðar að erindi hefði setið ósent í drögum í pósthólfi og hafnaði að lokum kröfunni á þeim grundvelli að ákvæðið ætti ekki við. Þessi afgreiðsla sýnir fram á vinnubrögð sem erfitt er að skilja öðruvísi en sem tilraun til að víkja sér undan ábyrgð gagnvart starfsfólki sem vinnur krefjandi og oft áhættusöm störf fyrir borgina.

Það sem gerir þessi mál sérstaklega alvarleg er að starfsfólkið var við störf fyrir borgina, í húsnæði borgarinnar og í aðstæðum sem borgin ber ábyrgð á að séu öruggar. Samt situr starfsfólkið eftir með tjón upp á hundruð þúsunda króna, á meðan borgin velur að fela sig á bak við þrönga lögfræðilega túlkun og formsatriði í sínum eigin tryggingarskilmálum.

Þessi mál eru ekki einsdæmi. Starfsfólk hefur einnig orðið fyrir tjóni á bifreiðum sínum og öðrum verðmætum við vinnustaði borgarinnar, stundum af hálfu skjólstæðinga sem borgin sjálf ber ábyrgð á að þjónusta og halda utan um. Svörin sem berast eru alltof oft þau sömu, að ekki sé fullsannað hvenær tjónið varð, að starfsfólk eigi að leita annað eða að atvikið falli ekki „nákvæmlega“ undir orðalag kjarasamnings.

Fyrirmyndar vinnuveitandi á ekki að leita allra leiða til að losa sig undan ábyrgð gagnvart eigin starfsfólki. Hann á að leggja sig fram um hið gagnstæða: að vernda það fólk sem heldur uppi þjónustunni dag eftir dag, oft við erfiðar og áhættusamar aðstæður.

Þetta vekur upp alvarlegar spurningar. Á starfsfólk Reykjavíkurborgar í alvöru að mæta allslaust til vinnu? Eiga stéttarfélögin að vara fólk við ákveðnum starfsstöðvum ef það vill ekki taka persónulega fjárhagslega áhættu með því að mæta í vinnuna?

Ef þetta er niðurstaðan, þá er eitthvað verulega bogið við bæði verklag og viðhorf Reykjavíkurborgar. Það er alvarlegt áhyggjuefni þegar vinnuveitandi sem tryggir sig sjálfur setur þrönga túlkun á eigin reglur og kjarasamningsákvæði ofar öryggi starfsfólks. Öryggi, vernd og sanngjörn meðferð eiga ekki að vera bitbein í kjarasamningum. Þetta eru grunnskyldur vinnuveitanda.

Sameyki og Efling krefjast þess að Reykjavíkurborg endurskoði tafarlaust verklag sitt og viðhorf þegar starfsfólk verður fyrir tjóni í starfi. Borgin verður að tryggja öruggar aðstæður á starfsstöðvum sínum og bregðast við með skýrum og sanngjörnum hætti þegar tjón verður á eigum starfsfólks. Það getur aldrei verið ásættanlegt að þau sem standa í fremstu línu þjónustunnar beri sjálf kostnaðinn af ótryggum vinnuaðstæðum.

Kári Sigurðsson, formaður Sameykis.

Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.