Stór­felldur laxadauði í Berufirði

Hjá Kaldvík drápust í nóvember 470 þúsund fiskar, í desember 758 þúsund og í janúar 381 þúsund fiskar.

MAST sendi Kaldvík skýrslu eftir ástandsskoðun 20. febrúar í Beruvík á þessu ári. Viðstaddur var Ísak Örn Guðmundsson stöðvarstjóri en eftirlitsmennirnir voru Karl Steinar Óskarsson deildarstjóri fiskeldisdeildar og Wija Ariany sérgreinadýralæknir fisksjúkdóma. Í skýrslunni kemur meðal annars fram að mikið hafi verið um sveimara og særða fiska í öllum kvíum í Svarthamarsvík en svokallaðir sveimarar eru hálfdauðir fiskar sem líða um og bíða dauða síns.

„Þegar eftirlitsmenn voru á staðnum var engin alvöru tilraun gerð til að fjarlægja sveimara. Einungis 3 – 4 sveimarar voru teknir úr hverri kví, en að jafnaði voru 1.000 – 3.000 illa farnir sveimarar í hverri kví. Ástandið var sérstaklega slæmt í kvíum 2 og 4.“

„Mjög mikill fjöldi sveimara í hverri kví“

Þá segir í skýrslunni að ef engar úrbætur verði gerðar rati málið fyrir fund með lögfræðingi, sérgreinadýralækni og deildarstjóra fiskeldisdeildar hjá Matvælastofnun til frekari ákvörðunar um hugsanlegar þvingunaraðgerðir.

Andmælaréttur rann út á föstudag fyrir helgi. Í athugasemdum sem gerðar eru við skýrslu segir meðal annars að þar komi ýmislegt á óvart. En MAST afskrifar flestar mótbárur nema hvað stofnunin breytir einu atriði í skýrslunni:

„Fellst Matvælastofnun á breyta orðalagi á skráningu fráviksins þannig að í stað þess að segja „að jafnaði voru 1.000 – 3.000 illa farnir sveimarar í hverri kví“ verði það að mjög mikill fjöldi sveimara hafi verði í hverri kví.“

Snögg lækkun hitastigs sjávar helsti orsakavaldur

Vandséð er að þetta bæti mjög úr skák. Eins og sjá má af myndunum sem starfsfólk MAST tók voru áverkanir á eldislöxunum ljótir.

Svar við andmælum er afdráttarlaust og segir þar meðal annars: „Með vísan til framangreindrar umfjöllunar Matvælastofnunar við alla liði andmæla eftirlitsþega er ljóst að stofnunin tekur andmæli Kaldvíkur vegna eftirlitsskýrslu dags. 26. febrúar 2025 ekki til greina.“ En undir ritar Jónína Guðmundsdóttir lögfræðingur.

Í samtali við Vísi segir Karl Steinar MAST vera að rannsaka þessi afföll í Berufirði og líka afföll í Ísafjarðardjúpi í janúar. Að sögn Karls Steinars hefur stofnunin boðað dagsektir ef ekki verður brugðist við. Kaldvík hefur andmælt því og er MAST að svara því núna.

Karl Steinar segir meginorsökina vera snögga lækkun hitastigs sjávar úr tveimur gráðum niður í núll gráður. En undirliggjandi bakteríur gera fiskinn veikan fyrir.

„Þegar sjórinn kólnar svona bratt getur ástandið versnað mjög hratt. Nokkrir þættir sem valda því að þeir eru að særast og deyja. Við erum enn að vinna þetta mál og meta stöðuna.“

Karl segir MAST líta þetta frávik alvarlegum augum. „Klárlega. Við lítum öll velferðarmál alvarlegum augum. Núna viljum við fá alvöru lagabreytingu og treystum því að það gangi eftir. Að það verði skýrari rammmi utan um þetta.“

Óásættanleg meðferð á eldisdýrum

Jón Kaldal hjá Íslenska náttúruverndarsjóðnum fylgist grannt með gangi mála og honum er brugðið. Hann segir verst farið með eldislaxana af hálfu Kaldvíkur á Austfjörðum undanfarna mánuði en ástandið fyrir vestan hjá Arnarlaxi, Háafelli og Arctic Fish hafi einnig verið hrikalegt í janúar.

„Alls létu fyrirtæki í sjókvíaeldi á Íslandi um 815 þúsund eldislaxa drepast í sjókvíunum í janúar. Það er á við rúmlega tífaldur allur íslenski villti laxastofninn, svo fólk átti sig á hversu svakalegar hamfarir þetta eru.“

Jón segist ekki trúa öðru en að stjórnvöld grípi nú í taumana: „Þessi meðferð sjókvíaeldisfyrirtækjanna á eldisdýrunum er algjörlega óásættanleg. Það kemur ekki annað til greina en að taka af þeim leyfin og draga stjórnendur þeirra til ábyrgðar.“

Kjartan Lindbøl, sem er COO hjá Kaldvík eða yfir öllum aðgerðum hjá Kaldvík, segir að þó sum atriði í skýrslu MAST hafi komið flatt uppá þau hljóti þau engu að síður að vera sammála um meginatriðin.

„Staðan í Svarthamarsvík hefur verið krefjandi í nokkurn tíma núna vegna erfiðra umhverfisáhrifa. Hins vegar teljum við okkur hafa tekist á við vandann af ábyrgð með góðri aðstoð bæði innan sem utan fyrirtækisins.“

Segir alla hafa lagst á eitt

Spurður hvað honum sýnist um það að MAST taki ekki mikið mark á mótbárum þeirra hjá Kalvík segist Kjartan vissulega fyrirliggjandi ólík sýn á suma þætti.

„Sumar reglurnar eru óljósar en á til þess ber þó að líta að við höfum átt í uppbyggilegu samtali við MAST frá upphafi.

Kjartan segir starfsfólk Kaldvíkur hafi lagt sig fram um að huga að velferð fiskanna, og þar standi ekkert í vegi. „Við höfum einnig leitað utanaðkomandi aðstoðar, dýralækna og annarra fiskvelferðarsérfræðinga.“

Spurður um tjónið segir Kjartan þær tölur fyrirliggjandi í skýrslu MAST. „Við erum nú að sjá snöggar breytingar til batnaðar. Hækkandi hiti sjávar hjálpar þar til. Við erum í góðu samstarfi við starfsfólk MAST sem er einmitt hér hjá okkur núna, til að aðstoðar.“