Þetta er í sam­komu­laginu um Græn­land

Þetta er meðal þess sem kveðið er á um í nýju varnarsamkomulagi milli Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur. Þó er ljóst að eitt atriði sem hefur verið ofarlega á óskalista Bandaríkjaforseta rataði ekki í samninginn: bandarísk yfirráð á Grænlandi.

Donald Trump Bandaríkjaforseti, Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og Jens-Fredrik Nielsen forsætisráðherra Grænlands staðfestu sex blaðsíðna samkomulagið með undirskrift sinni á hliðarlínum allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna í New York í dag.

Danska forsætisráðuneytið hefur birt samkomulagið opinberlega á vef sínum. Samningurinn byggir á varnarsamstarfi Grænlands, Danmerkur og Bandaríkjanna frá 1951 auk fleiri samninga sem gerðir hafa verið síðan þá. Nielsen lýsti því sem svo að ríkin væru að færa samninginn frá 1951 í nútímahorf. 

Tvær nýjar herstöðvar og líklegast fleiri

Í samningnum segir meðal annars að Bandaríkjamenn fái að byggja upp nýjar herstöðvar og eru tvær staðsetningar sérstaklega nefndar: annars vegar Narsarsuaq á Suður-Grænlandi og hins vegar Mestersvig á Vestur-Grænlandi.

Á þessum stöðum eru þegar eldri herstöðvar. Í seinni heimsstyrjöld byggðu Bandaríkjamenn herstöðina „Bluie West 1“ í Narsarsuaq en var hún virk frá 1941 til 1958 og þar er enn flugvöllur.

Sömuleiðis er enn að finna virka herstöð Dana í Mestersvig en þá stöð notar Síríussveitin, sem er sérstök hersveit er gegnir eftirlitshlutverki á norðausturhluta Grænlands, aðallega á hundasleðum.

Einnig er kveðið á um það í samningnum að allir aðilar að samningnum megi í framtíðinni leggja til nýjar herstöðvar – hvar og hvenær sem er – en það yrði háð samþykkt fastanefndarinnar (d. Det Permanente Udvalg) sem er skipuð samkvæmt samkomulagi frá 1991. Ef ekkert samkomulag næst innan 90 daga færast viðræður yfir til sviðs ráðuneytisstjóra og síðan ráðherra, að því er fram kemur í samningnum.

„Gullhvelfing“ Trumps og geimstöðin Thule

Þá fá Bandaríkin heimild til þess að „nútímavæða og stækka“ geimstöðina sína í Pituffik, sem var byggð árið 1943.

Pituffik-geimstöðin, sem áður hét Thule-geimstöðin, er eina virka bandaríska herstöðin á Grænlandi en hún er notuð í loftvarnir og eftirlit úti í geimi.

Þá er gerð grein fyrir „sameiginlegum hagsmunum“ sem löndin þrjú hafi af því að auka umsvif Bandaríkjanna á Grænlandi til þess að verja landsvæði NATO, „meðal annars með stofnun Gullhvelfingar“ sem er fyrirhugað loftvarnakerfi sem viTrump hefur boðað sem dregur innblástur frá Járnhvelfingu Ísraels.

Þá segir að Danir og Grænlendingar eigi að flýta afgreiðslu leyfa fyrir ómönnuðum hernaðarmannvirkjum utan skilgreindra varnarsvæða. Sömuleiðis skuldbinda Danir sig til að styrkja frekar öryggisviðbúnað sinn á norðurslóðum á landi, sjó, í lofti og jafnvel úti í geimi.

Verða að gera samninga við grænlensk fyrirtæki

Samningurinn veitir bandarískum herafla, skipum og flugvélum frjálsa för milli varnarsvæða um allt Grænland, hvort sem um ræðir á landi, í lofti eða á sjó, með fáum undantekningum. Þó er tekið fram að þetta skuli virða grænlenskt samfélag og hefðbundna lífshætti eins og kostur er.

Þá eigi löndin þrjú að vinna saman að því að vernda varnarsvæðin gegn ógnum í nágrenni þeirra og sporna gegn njósnum.

Verkefni sem tengjast uppbyggingu Bandaríkjanna á varnarsvæðum skulu fara til grænlenskra verktaka „eins og kostur er“, segir einnig í samningnum. Þetta á einnig við um kaup á vörum og þjónustu.

Jafnframt er fjárfestum frá ríkjum utan NATO, samstarfsríkjum NATO eða Evrópusambandinu bannað að ná yfirráðum eða verulegum áhrifum í „sérstaklega viðkvæmum greinum“ á Grænlandi, svo sem er varðar innviðauppbyggingu og auðlindir á Grænlandi.

Grænland verði áfram í NATO gerist það sjálfstætt

Engu landi sem ekki er í Atlantshafsbandalaginu er heimilt að koma fyrir mönnuðum eða ómönnuðum hervirkjum á Grænlandi og hernaðarleg umsvif þeirra eru með öllu óheimil nema með samþykki landanna þriggja.

Trump hefur sjálfur talað um að engum „óvinum Bandaríkjanna“ verði leyft að hafa her sinn og er talið að hann vísi þar aðallega til Kína og Rússlands.

Sjá einnig: Hótanir Bandaríkjanna vegna Grænlands

Samningurinn tekur gildi þegar málið hefur lokið þinglegri meðferð í Danmörku og Grænlandi. Samningurinn hefur engan lokadag og verður honum aðeins breytt með gagnkvæmu samþykki.

Ef Grænland verður sjálfstætt skal hið nýja ríki samþykkja að vera áfram í NATO og taka við réttindum og skyldum Danmerkur samkvæmt samningnum.

• SamningurSAMNINGUR164KB
  Sækja skjal

• SamningurSAMNINGUR130KB
  Sækja skjal

• SamningurSAMNINGUR155KB
  Sækja skjal