Eins og að hafa fimm­tán menn inni á vellinum

Margrét Ágústa er gestur dagsins í Vísi að viðræðum, þar sem málefni atkvæðagreiðslunnar 29. ágúst eru krufin, en hún hefur verið framkvæmdastjóri Bændasamtakanna í rúm tvö ár. Þá er hún einnig löglærð í evrópskum og alþjóðlegum skattarétti frá Háskólanum í Lundi.

No CAP

Áhyggjur bænda af hugsanlegri Evrópusambandsaðild snúa að sameiginlegri landbúnaðarstefnu sambandsins (e. Common Agricultural Policy; CAP) en hún felur meðal annars í sér algjört tollfrelsi og að Ísland myndi taka upp evrópska styrktarkerfið í landbúnaðarmálum sem er að miklu leyti frábrugðið því sem er við lýði á Íslandi.

Kerfið á Íslandi, sem Margrét telur vera „framleiðsluhvetjandi“, byggir á framleiðslu og framleiðslumagni en kerfið í ESB, sem Margrét telur „framleiðsluletjandi“, byggir að stærstum hluta á hektarafjölda og landnýtingu.

„Þú getur, liggur við, verið býflugnabóndi í Evrópu með einn buffaló og fjögur þúsund hektara og samt fengið landgreiðslu,“ segir hún, en á Íslandi sé staðan önnur enda þurfi hvetjandi kerfi til þess að framleiða meira, meðal annars með tilliti til þess að Ísland sé eyríki.

„Sú breyting sem yrði með inngöngu í Evrópusambandið yrði sú að við þyrftum að taka upp þessa sameiginlegu landbúnaðarstefnu. Þá ertu einhvern veginn að reyna að láta hring passa inn í þríhyrning.“

Helst myndu bændur þá þurfa fullkomna undanþágu frá CAP eins og stefnan leggur sig, sem Margréti þykir svo gott sem útilokað.

Eins og að biðja um að spila með fimmtán menn inni á vellinum

Margrét segir að í hugsanlegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið þyrftu kröfur Íslands um undanþágur á sviði landbúnaðar að vera svo umfangsmiklar að það jafnaðist á við að fá að keppa á fótbotlamóti með með fimmtán menn inni á vellinum, frekar en ellefu. 

Finnland hefur sérstaka norðlæga stuðningskerfið, sem er heimilað vegna erfiðra náttúru- og loftslagsskilyrða í norðurhluta landsins. Stuðningurinn er fjármagnaður af finnska ríkinu, þarf samþykki framkvæmdastjórnar ESB og er endurskoðaður reglulega.

Þó sérmeðferð Finna á grundvelli norðurskautalandbúnaðar, sem Margrét líkir við að fá að spila á „upphituðum fótboltavelli“, sé dæmi um sérlausn sé hún þannig sniðin að hún passi inn í regluverk ESB. 

„Þetta er það lengsta sem hefur verið farið í því að hindra innri reglur Evrópusambandsins,“ segir Margrét.

Ísland þurfi meira, en Margrét telur allar slíkar sérlausnir hæpnar.

„Líkurnar á því að slíkt fáist samþykkt hjá hinum aðildarríkjunum eru bara ólíklegar,“ segir Margrét Ágústa.

Hún segir einu leiðina til að ná fram kröfum bænda vera að standa utan stefnunnar.

Hún nefnir það í viðtalinu að samningsmarkmiðin hvað landbúnað varðar séu ekki nægilega skýr.

Hvaða viltu sjá í samningsmarkmiðunum?

„Samningsmarkmiðin þurfa alltaf að vera að efla og auka framleiðslu matvæla á Íslandi. Þetta er víðtækara markmið en það að bændur þurfi að hafa svona mikið í laun eða annað,“ segir hún.

Þetta markmið segist hún ekki sjá rúmast innan stefnu Evrópusambandsins að fá frekari undanþágur en Finnar fengu með skilgreiningu á heimskautalandbúnaði.

Hvers vegna sjáið þið ekki að það sé hægt að ganga lengra en Finnland? Vegna þess að allt [norðan] við 62. breiddargráðu er skilgreint sem norðurslóðalandbúnaður og Ísland, verandi gervallt fyrir norðan 62. breiddargráðu, hlyti að eiga við um það – þú mátt leiðrétta mig ef ég er að misskilja þetta – en svo er það hitt: að við höfum fengið vilyrði frá Mörtu Kos stækkunarstjóra ESB um að hún sé tilbúin að leita „skapandi lausna“, hvað sem það nú þýðir, í þessum efnum.

Margrét svarar með því að ítreka ofangreinda myndlíkingu um fótboltavöll: „Finnar fengu upphitaðan fótboltavöll,“ svarar hún og vísar til heimskautalandbúnaðar, „til að geta ekki gengið gegn fjórfrelsinu, sem er máttarstólpi Evrópuréttarins, og þar af leiðandi líka ríkisstyrkingarreglnanna eða annars.“

Hún segir því nær ómögulegt að fá frekari undanþágur sem myndu passa inn í regluverk Evrópusambandsins og myndu ekki stríða gegn fjórfrelsinu.

„Hvernig getum við gengið yfir það með sérlausnum, öðruvísi en að vera með undanþágu frá allri stefnunni?“

„Lítilsvert“ hvernig fólk leyfir sér að tala um bændur

Henni misbýður hvernig sumir í umræðunni hafi leyft sér að tala um bændur.

„Mér finnst lítilsvert af fólki að tala niður bændur með þessum hætti; að þeir þori ekki, vilji ekki og að þeir séu að skemma fyrir fólki með því að segja nei,“ segir Margrét en hún bendir á að um eitt prósent Íslensdinga séu bændur, og þeir hafi því lítil áhrif innan mengisins.

„Í fyrsta lagi ætla ekkert allir bændur að segja nei, og það er allt í lagi. Hins vegar er það þannig að Bændasamtökin starfa eftir Búnaðarþingi sem er æðsti grundvöllurinn yfir Bændasamtökunum.“

Engu að síður, ef Íslendingar skyldu hinn 29. ágúst greiða atkvæði með því að hefja aftur aðildarviðræður við ESB, segir Margrét að bændur séu tilbúnir að koma sterkir að samningaborðinu.