Hvað vitum við í ágúst? Staðreyndir og möguleikar Íslands

Þorvaldur Ingi Jónsson skrifar 3. júlí 2026 13:02

Þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst skipti miklu máli fyrir okkur Íslendinga. Viljum við sjá hvaða raunverulega möguleika við fyrir komandi kynslóðir?

Skoðum hér: Hvað erum við í raun að kjósa um?

1. Við erum EKKI að kjósa um aðild að ESB

Þjóðin er ekki að kjósa um hvort Ísland gangi í Evrópusambandið. Við erum að kjósa um hvort halda eigi áfram viðræðum og ljúka samningi sem þjóðin getur síðan metið og tekið upplýsta afstöðu til. (Innleiðing nýrra samningsatriða efst verði eftir já / nei við samningum)

Ef við stöðvum ferlið núna fáum við aldrei að vita hvaða kjör Ísland hefði getað samið um.

2. Við vitum ekki hvernig samningurinn verður!

Í dag veit enginn:

hvernig sjávarútvegsmál yrðu leyst,
hvaða ákvæði myndu gilda um auðlindir,
hvernig landbúnaðarmál yrðu útfærð,
eða hvaða sérlausnir Ísland gæti samið um.

Það er einfaldlega ekki hægt að dæma samning sem hefur ekki verið gerður.

Áfram Ísland felst ekki í því að loka dyrum heldur að opna þær. Við verðum að skoða alla möguleika, velja bestu leiðina og tryggja Íslandi sterkustu stöðu til framtíðar. Þannig sköpum við fleiri tækifæri, öflugra samstarf og betri lífskjör fyrir komandi kynslóðir Íslendinga.

3. Heimurinn hefur gjörbreyst

Frá árinu 2008 hefur heimurinn tekið stakkaskiptum. Við höfum upplifað; fjármálakreppur, Brexit, heimsfaraldur, innrás Rússlands í Úkraínu, orkukreppu, hraða þróun gervigreindar og nýja samkeppni um fjárfestingar, þekkingu og öryggi.

Í þessari nýju heimsmynd skipta sterk alþjóðleg tengsl meira máli en áður.

4. Ísland hefur einstaka styrkleika – nýtum þá enn betur

Ísland er ekki fátækt af tækifærum. Við eigum:

verðmæt fiskimið,
hreina endurnýjanlega orku,
hreint vatn,
öflugt menntakerfi,
mikla sérþekkingu í sjávarútvegi,
öflugt nýsköpunarumhverfi,
og einstaka stöðu á Norðurslóðum.

Við þurfum að fá svar við því hvernig við getum nýtt þessa styrkleika sem best fyrir komandi kynslóðir.

5. Raunveruleikinn – berum saman Möltu og Ísland

Malta gekk í ESB árið 2004 og tók upp evru 2008, en hefur hvorki fiskimið, jarðhita né þær náttúruauðlindir sem Ísland býr yfir.

Frá inngöngu í ESB hefur Malta byggt upp öflugt atvinnulíf og nýtur nú:

lægri vaxta,
greiðari aðgangs að fjármagni,
stöðugra efnahagsumhverfis,
alþjóðafyrirtæki opna útibú,
og fulls aðgangs að innri markaði Evrópu.

Samkvæmt gögnum Evrópska Seðlabankans hafa ný húsnæðislán á Möltu verið með um 2% meðalvexti en íslensk heimili þurfa nú að greiða um 10% vexti. Hver og einn getur reiknað hversu mikið Íslendingar greiða aukalega á ári í vexti. Staðan er í raun glæpsamleg gagnvart ungum Íslendingum. Er núverandi staða okkur sæmandi?

Þessi yfirgengilegu vaxtakjör hafa mikil áhrif á húsnæðiskaup, fjárfestingar, atvinnulíf og lífskjör.

Spyrjum okkur: Ef Malta hefur náð þessum árangri án þeirra auðlinda sem Ísland býr yfir, hvað gæti Ísland þá áorkað með sterkum samningi og hagstæðara efnahagsumhverfi?

6. Menningin og íslensk tunga eru líka framtíðarmál

Í umræðunni gleymist stundum að framtíð Íslands snýst ekki aðeins um efnahag.

Hún snýst einnig um íslenska tungu, menningu og sjálfsmynd þjóðarinnar.

Sumir óttast að nánara samstarf við Evrópu veiki sérstöðu Íslands. En reynslan af smáþjóðum innan Evrópusambandsins bendir ekki til þess.

Þvert á móti hefur Evrópusambandið um árabil stutt við tungumál, bókmenntir, kvikmyndagerð, rannsóknir og menningarstarf smáríkja. Ísland með aðeins um 400 þúsund íbúa getur illa haldið sinni menningu og tungumáli eitt og sér.

Við viljum öll varðveita íslenska menningu. Spurningin er hvernig við gerum það best á næstu 50 árum.

7. Hvað er öryggi þjóðar?

Öryggi Íslands snýst ekki lengur aðeins um hernaðarógnina. Við þurfum líka að meta:

efnahagslegt öryggi,
orkuöryggi,
netöryggi,
fæðuöryggi,
og getu samfélagsins til að bregðast við stórum náttúruhamförum.

Við Íslendingar þekkjum eldgos, jarðskjálfta og snjóflóð betur en flestar Evrópuþjóðir.

Þess vegna skiptir alþjóðlegt samstarf og öflug bandalög okkur miklu máli. „Þú tryggir ekki eftir á“ Við verðum að byggja upp okkar innri varnir og að taka þátt í samstarfi með þjóðum sem standa okkur næst.

Látum ekki blekkja okkur – fáum að sjá samninginn

Lýðræði byggir á upplýsingum - ekki ótta eða getgátum.

Heldur því að þjóðin hafi allar staðreyndir á borðinu áður en hún tekur afstöðu.

Þess vegna tel ég að mikilvægasta spurningin í ágúst sé ekki hvort menn séu fylgjandi eða andvígir Evrópusambandinu – heldur:

Eigum við að taka ákvörðun um eitt stærsta framtíðarmál Íslands án þess að fá fyrst að sjá samninginn?

Höfundur er viðskiptafræðingur með MS í stjórnun og stefnumótun og áhugamaður um framtíð og öryggi Íslands.