Skólinn er alltaf vandinn

Það er fagnaðarefni að loksins hafi verið gripið til skýrra aðgerða varðandi notkun einkasíma í grunnskólum. Ákvörðunin er rétt. Hún hefði hins vegar mátt koma fyrr og vera hluti af stærri heild.

Umræðan undanfarna daga vekur þó upp stærri spurningu: Af hverju virðist skólinn alltaf verða sá vettvangur sem á að leysa samfélagsleg vandamál sem eiga upptök sín annars staðar?

Við höfum um árabil fylgst með áhrifum samfélagsmiðla og snjalltækja á börn og ungmenni. Við höfum séð frímínútur breytast, samskipti færast yfir á skjáinn og samkeppni um athygli barna harðna. Við höfum séð samfélagsmiðla sem byggja á reikniritum sem eru hönnuð til að halda notendum eins lengi og hægt er innan kerfanna hafa áhrif á einbeitingu, lestur, sjálfsmynd og líðan.

Það er því fullkomlega eðlilegt að takmarka notkun einkasíma á skólatíma. En er það nóg?

Vandinn var aldrei fyrst og fremst skólans

Stærsti hluti vandans á sér stað eftir að skóladegi lýkur. Hann á sér stað á heimilum landsins, á kvöldin, um helgar og á samfélagsmiðlum sem hafa haft meiri áhrif á daglegt líf barna en flest okkar hefðu getað ímyndað sér fyrir áratug.

Samt virðist skólinn aftur og aftur verða sá staður sem á að taka til eftir samfélagið.

Ef hreyfing barna minnkar er horft til skólanna. Ef matarvenjur versna er horft til skólanna. Ef geðheilsa barna og ungmenna versnar er horft til skólanna. Og nú þegar áhyggjur af áhrifum samfélagsmiðla og snjalltækja hafa aukist er lausnin enn á ný sótt inn í skólastofuna.

Skólarnir eiga að vera hluti af lausninni. En þeir geta ekki borið ábyrgðina einir.

Við þurfum að sjá meiri heiðarleika hjá okkur fullorðna fólkinu

Börnin okkar læra ekki aðeins af því sem við segjum. Þau læra af því sem við gerum. Flest okkar þekkja það hvernig síminn dregur athyglina frá samtölum, samverustundum og jafnvel eigin börnum. Það er erfitt að ætlast til þess að börnin standist það sem við eigum sjálf oft erfitt með.

Ákvörðunin um símafrí er því rétt, en hún vekur líka spurningar um hvort við séum að takast á við rót vandans eða aðeins birtingarmynd hans.

Umræðan þarf að ganga lengra

Við þurfum að taka umræðu um hærri aldursmörk á samfélagsmiðlum og raunverulega aldursstaðfestingu. Við þurfum að leggja ábyrgð á þau fyrirtæki sem beita ávanabindandi aðferðum til að hagnast á athygli barna.

Við þurfum líka að sjá aukna fræðslu um hvernig reiknirit virka, hvernig athyglishagkerfið mótar hegðun okkar og hvernig við getum öll tekið upplýstari ákvarðanir í stafrænum heimi.

Því tækin sjálf eru ekki kjarni vandans heldur hvernig við nýtum tæknina. Eða frekar hvernig við neytum hennar. Þar liggur kjarni vandans. Hvort við neytum eða nýtum.

Hlutverk skólans er að undirbúa börnin fyrir framtíðina.

Það felur í sér að kenna þeim að lesa, skrifa og reikna. Það felur í sér að efla gagnrýna hugsun og hjálpa þeim að verða upplýstir borgarar. Í nútíma samfélagi felur það einnig í sér að kenna þeim að skilja tæknina, nýta hana af ábyrgð og verða fulltyngd í þeim verkfærum sem munu móta atvinnulíf og samfélag næstu áratuga.

Þar getum við staðið með skólunum og stutt þá með því að veita þeim þau tól og tækni sem gerir kennurum kleift að uppfylla þessa nýju vídd í skólastarfinu.

Það er ábyrgð okkar allra

Aðeins með því að taka höndum saman getum við alið upp kynslóð sem er ekki aðeins neytendur tækninnar. Aðeins þannig getum við alið upp kynslóð sem skilur hana, getur beitt henni af ábyrgð og nýtt hana til að skapa, læra og taka þátt í samfélaginu.

Símafrí er því rétt skref. En það er hænuskref.

Ef við ætlum að vernda börnin okkar verðum við að hætta að líta svo á að það sé skólans að laga allt og fara að taka ábyrgð á því að við erum hluti af lausninni.

Ábyrgðin á því hvernig börn alast upp í stafrænum heimi hvílir nefnilega ekki aðeins á skólunum.

Hún hvílir á okkur öllum.

Höfundur er frumkvöðull og verðandi þriggja barna móðir.