Sátt í septem­ber verður að ná til allra

Á Íslandi búa tæplega 400.000 manns. Um helmingur þeirra er launafólk og rúmur helmingur þess launafólks er með háskólamenntun. Undanfarinn áratug hafa lægstu launakjörin leitt þróun í kjarasamningum. Ríki og sveitarfélög hafa gripið til aðgerða til að styðja gerð þessara samninga. Þá er ljóst hver það eru sem hafa greitt fyrst og fremst fyrir þessar aðgerðir. Það er fólk með millitekjur, í þriðju og upp í níundu launatíund. Af hverju er það? Það er vegna þess að fólk í fyrstu og annarri launatíund hafa ekki af neinu að taka og borga sem betur fer ekki háan skatt, og margt efnaðasta fólkið í efstu tekjutíund hefur sínar tekjur að miklu leyti af fjármagni. Þau borga ekki útsvar af þeim og ekki heldur tekjuskatt á sama hátt og venjulegt launafólk. Það þarf að gæta þess að fólk með millitekjur borgi ekki með þannig aðgerðum.

Það gengur ekki að semja um krónutöluhækkun eða prósentuhækkun sem dregst aftur úr verðbólgu. Þar verður að taka tillit til byrði vegna námslána háskólafólks og ævitekja þeirra miðað við aðra hópa. Það er vegna þess að Ísland þarf að hafa fjölda háskólafólks til að sinna almannaþjónustu og sérfræðiþjónustu í nútíma samfélagi. Þar þarf líka fólk til nýsköpunar. Þar myndar háskólafólk hryggjarstykkið í rannsóknum, nýsköpun og markaðssetningu. Í nýsköpun er ekki nóg bara að veiða fisk, sinna ferðaþjónustu eða landbúnaði. Þar þarf að bjóða upp á vörur eða þjónustu sem fólk er tilbúið að greiða hærra gjald fyrir. Nýsköpun á bæði almennum og opinberum markaði er fyrst og fremst rekin með þverfaglegum hópum háskólamenntaðra.

Í fjölda ára höfum við fengið að heyra að opinberir starfsmenn hafi leitt launaþróun. Það er ekki skrýtið, enda hefur verið kappkostað að bæta laun margra starfsmanna sem höfðu setið eftir með sáralág laun, sem engan veginn dugðu til framfærslu. Háskólamenntaða sérfræðingar, sem í flestum tilfellum hafa einfaldlega fengið taxtahækkanir samkvæmt samningum og ekkert umfram það, hafa ekki leitt launaþróun. Þegar borin voru saman laun sambærilegra sérfræðinga á almennum markaði og opinberum markaði í fyrsta skipti á kerfisbundinn hátt, kom í ljós 1,5% meiri launahækkun á almenna markaðnum.

Nú er unnið að sátt til að samningum verði ekki rift í september á þessu ári. Hún verður að endurspegla raunverulegan ábata fyrir millitekjufólk sem fær ekki aðrar hækkanir en taxta kjarasamninga. Hún má ekki bara innihalda aðgerðir sem millitekjufólk fær að borga fyrir aðra. Vanda lágtekjufólksins verður að leysa á annan hátt og aðgerðir sem gagnast hátekjufólki verður að fella brott. Það tvennt gæti hæglega fallið vel saman.

Höfundur er upplýsingafræðingur og stjórnsýslufræðingur, og er í framboði til stjórnar Visku. Félagsmenn geta kosið rafrænt til kl. 12 á fimmtudag 16. apríl.