Síðustu vígi vís­dómsins

Í síðastliðinni viku fékk ég kassa heim til mín frá mömmu, fullan af gömlum námsbókum frá því að ég var í MR. Hún sagði mér að fara í gegnum þetta ef ég vildi eiga eitthvað af þessu, gefa það eða henda. Um þessar mundir er ég að leikstýra leikfélagi skólans, Herranótt, og bauð nemendum að hirða eitthvað af þessu. Flest af námsefninu er reyndar ekki lengur nothæft fyrir þá, eftir að skólinn var styttur um eitt námsár. Einu nothæfu bækurnar voru úr latínu, grísku og fornfræði. Með fullri virðingu fyrir öðrum námsgreinum, en þá voru þessar bækur eiginlega þær einu sem ég vildi helst ekki gefa frá mér. Ég fylltist hlýju og gleði við að fletta í gegnum þær og áttaði mig á því, að þetta voru bækur sem höfðu raunverulegt tilfinningalegt gildi fyrir mér.

Ég fletti í gegnum Ummyndanir Óvidíusar og Ódysseifskviðu og hugsaði með mér „Guð, hvað ég fékk afburðagóða kennslu í þessu.“ Ég man enn fyrstu setningarnar í Gallastríðum Caesars „Gallia omnis divisa est in partis tris…“ og hvernig maður braut heilann yfir því hvers vegna hann orðaði hlutina svona, og hvers vegna hann byrjaði skrifin á að telja upp dyggðir andstæðinganna. Einnig er mér minnisstætt að skoða Jóhannesarguðspjall á frummálinu og velta fyrir mér óteljandi möguleika á túlkun textans og hvernig margt í Nýja testamentinu hefur verið misskilið í gegn um aldirnar. Sumir myndu kalla þetta nördaskap, en ég var ekkert besti nemandinn, og oft nennti ég ekki að læra heima eða var upptekinn af félagslífinu. Innst inni fann ég samt alltaf að námsefnið sem var til kennslu þarna var eitthvað merkilegt, svo ég ákvað yfirleitt að lesa fyrst fyrir þessi fög frekar en önnur. Margir vina minna og samferðamanna í MR lýstu yfir erfiðleikum með latínu og þurftu jafnvel að velja nýmáladeild sökum þessa. En allir þeir sem ég tala við í dag sem lærðu latínu á sínum tíma segja að þeir höfðu afskaplega gott af því og eru sammála mér um það að þarna var verið að kenna eitthvað veigamikið og viturlegt.

Nú er sótt að þessum greinum og til stendur að stytta latínukennslu við skólann um heilt ár í viðbót við þá styttingu sem varð fyrir tveimur árum þegar tekin var ákvörðun um að fækka þeim árum sem nemar á nýmálabraut lærðu latínu úr tveimur í eitt. Það lítur út fyrir það að rektor skólans og menntamálayfirvöld í landinu finnist latína og klassísk menntun ekki jafn mikilvæg og flestir þeir sem hafa kynnst henni. Nemendur skólans eru óánægðir. Ekki aðeins þeir sem eru á málabraut, heldur einnig á náttúrufræðibraut, þar sem vel á minnst er kennd forngríska sem valfag og nemendur tala mjög vel um.

Latína og forngríska eru meðal áhrifamestu tungumála mannkynssögunnar. Þær voru ríkjandi alþjóðatungumál í Evrópu og við Miðjarðarhaf í meira en þúsund ár. Til samanburðar hefur enska einungis verið lingua franca í um eina öld. Fyrir framtíðar jarðarbúa væri ómögulegt að skilja menningu heimsins í dag nema að einhverjir skyldu enn þá ensku.

Á Grikklandi til forna, og einnig í fjölda annarra menningarríkja fornaldar, t.a.m. í Kína, Indlandi og Júdeu, var skólakerfið byggt á því að efla það sem var kallað „viska“ (sófía), fremur en almenna þekkingu. Hvað var meint með því? Jú, að megintilgangurinn ætti að vera að fæða vitsmuni nemenda með hreinum sannleika eða vísdómi. Þessi aðferð við að tengjast hugsun okkar og tilgangi, fólst í því að geta greint rétt frá röngu – þetta er það sem Herakleitos kallaði „lögmál alheimsins“ og Aristóteles skýrði síðar sem „rökhugsun“ eða einfaldlega „logos“ (orð og skynsemi). Viskunni fylgir andlegt innsæi til að bera vitni um leikinn á milli sannleika og blekkingar. Í heimi þessara fornu kennara var æðsta markmið menntakerfisins að byggja upp þessa getu hjá nemendum. Í Fornmáladeild MR var okkur meðal annars kennt þetta, á lifandi, skemmtilegan og uppbyggilegan hátt. En það virðist sem svo að nú séu þessar kennsluaðferðir taldar úreltar. Áherslur sem þessar eru langt frá námskrá íslenskra skóla. Þess í stað á að gera alla að sömu litlu skrúfunum í framleiðslukerfi samfélagsins.

Ég er ekkert að skafa ofan af þessu, ég stend í þeirri trú að Fornmáladeild MR bjóði upp á eitt besta nám á Íslandi í hugvísindum. Ég fór í Háskóla Íslands beint eftir útskrift og kröfurnar þar voru ekki jafn miklar og í MR. Allir sem voru með mér á Formáladeild og fóru síðan í hugvísindi í Háskólanum segja það sama.

Eftir eitt ár í HÍ fór ég í Listaháskólann, þar sem ég naut, til mikillar hamingju, djúpstæðrar kennslu á mannsandanum og gerðist leikari. Ég get sagt með góðri samvisku að engin önnur deild í framhaldsskólum landsins, hefði getað undirbúið mig betur í að skilja sögulegt samhengi listarinnar, en Fornmáladeildin í MR – táknfræðina, menningararfleiðina og heimspekina.

Það að skilja uppruna vestrænnar menningar, heimspeki, og lista, fær okkur til að skilja á hverju samfélag okkar byggir — lagaumhverfi, stjórnsýsla, hefðir, og síðast en ekki síst; hugsun og orðræða.

Ef það er einskis virði, þá þurfum við sem samfélag að finna eitthvað nýtt sem kennir þetta í staðinn.

Ég skora á menntamálayfirvöld að skoða þetta mál frekar. Það er verið að eyðileggja MR með þessu. Eina framhaldsskólans á Íslandi sem heldur úti raunverulegri menntun í klassískum fræðum.

Höfundur er leikari og stúdent frá MR 2018