„Ný“ mark­mið í grunn­skólum duga ekki

Skólafólk hefur lengi vitað hvað þarf til að börnum líði vel, þau fái snemmtækan stuðning og nái góðum tökum á grunnfærni. Það sem skortir er ekki viljinn heldur aðstæðurnar til að vinna verkið.

Umræða um breytingar Ingu Sæland ráðherra menntamála á grunnskólakerfinu hefur vakið athygli. Markmiðin sem lögð eru til grundvallar hljóma vel og fela í sér ýmis tækifæri: að bæta námsárangur, efla grunnfærni, grípa fyrr inn í þegar nemendur þurfa stuðning og tryggja að öllum börnum líði vel í skólanum.

En hversu ný eru þessi markmið í raun?



Þetta eru ekki ný tíðindi fyrir skólafólk. Kennarar, skólastjórnendur og annað starfsfólk skóla hafa um árabil unnið að því að ná þessum markmiðum. Það vill að nemendur nái árangri, að foreldrar geti treyst skólanum, að brugðist sé snemma við náms- og félagslegum erfiðleikum og að hvert barn fái tækifæri til að þroskast og læra á eigin forsendum.

Enginn þarf að sannfæra skólafólk um mikilvægi þess að börn læri að lesa sér til gagns, nái tökum á stærðfræði, upplifi öryggi og fái þann stuðning sem þau þurfa. Þetta er kjarninn í starfi skólanna og það sem starfsfólk þeirra leggur sig fram um að gera á hverjum degi.

Það sem vantar er ekki metnaðurinn. Það sem vantar er nægur mannafli, tími og fjármagn.

Hver á að vinna verkið?



Það er auðvelt að setja fram ný markmið, kynna breytingar og gera auknar kröfur til skóla. En þegar kemur að framkvæmdinni vakna mikilvægustu spurningarnar.

Hvar er fólkið sem á að sinna nemendum sem þurfa einstaklingsmiðaðan stuðning? Hvar er tíminn sem kennarar þurfa til að undirbúa kennslu, greina námsþarfir og vinna með foreldrum? Hvar eru sérfræðingarnir sem eiga að koma að snemmtækum stuðningi? Og hvaðan eiga fjármunirnir að koma til að tryggja að nýjar áherslur verði að raunveruleika?

Kennari getur ekki verið á mörgum stöðum í einu. Hann getur ekki sinnt öllum nemendum með ólíkar þarfir af þeirri fagmennsku sem hann vill ef aðstæður leyfa honum það ekki. Vilji til að hjálpa dugar ekki þegar verkefnin eru fleiri en tíminn og mannaflinn leyfa.

Snemmtækur stuðningur er gott dæmi. Við vitum, að því fyrr sem brugðist er við erfiðleikum, þeim mun betri verða horfurnar fyrir barnið. En snemmtækur stuðningur verður ekki tryggður með því einu að setja hann í stefnu eða aðgerðaráætlun. Það þarf fagfólk, aðgengi að sérfræðiþjónustu og tíma til að fylgja málum eftir. Ef stuðningurinn er ekki til staðar þegar þörfin kemur upp er hætt við að vandinn vaxi og verði bæði erfiðari og kostnaðarsamari síðar.

Þegar rætt er um aukna kennslu, breytt námsmat eða nýjar áherslur í námi verður að horfa á heildarmyndina. Breytingar geta verið gagnlegar, en árangur þeirra ræðst af því hvernig þær eru útfærðar og hvort skólarnir hafi bolmagn til að framfylgja þeim.

Það er ekki nóg að krefjast þess að nemendur nái betri árangri. Það þarf að tryggja að kennarar hafi raunhæf skilyrði til að hjálpa þeim að ná honum.

Það er ekki nóg að segja að öllum börnum eigi að líða vel. Það þarf að skapa aðstæður þar sem starfsfólk hefur tíma til að sinna líðan þeirra og bregðast við þegar eitthvað bjátar á.

Það er ekki nóg að leggja áherslu á grunnfærni og henda fram prósentutölum. Það þarf að tryggja að nemendur sem eiga í erfiðleikum fái aðstoðina áður en þeir dragast langt aftur úr.

Við megum ekki gera þau mistök að líta á nýjar kröfur sem lausn í sjálfu sér. Án nauðsynlegra úrræða geta þær þvert á móti aukið álagið á starfsfólk og gert því enn erfiðara að sinna því sem mestu máli skiptir.

Ef stjórnvöld vilja bæta grunnskólakerfið ættu þau að byrja á því að hlusta á fólkið sem þekkir það best úr daglegu starfi. Kennarar og annað starfsfólk hafa mikla reynslu af því hvað gengur vel, hvar kerfið bregst og hvaða stuðningur skiptir mestu máli. Þekking þeirra þarf að vera grundvöllur ákvarðana, ekki aðeins eitthvað sem leitað er eftir þegar búið er að ákveða breytingarnar. Það þarf að spyrja starfsfólk hvaða úrræði vanti, hvar mönnun sé ófullnægjandi, hvaða verkefni taki tíma frá kennslu og hvaða fjárfestingar myndu skila mestum árangri fyrir nemendur.

Síðan þarf að fylgja svörunum eftir með aðgerðum og fjármagni.

Það verður einnig að tryggja að ábyrgðin sé skýr. Ríki og sveitarfélög verða að vinna saman að því að skólarnir hafi nægilegt fjármagn og faglegan stuðning. Það er ekki sanngjarnt að leggja sífellt fleiri skyldur á skólana án þess að tryggja að þeim fylgi raunhæf úrræði.

Börnin eiga betra skilið en góð fyrirheit.



Auðvitað eigum við að vilja bæta skólastarfið, sífellt. Við eigum stöðugt að endurmeta aðferðir, nýta þekkingu og leita leiða til að tryggja að öll börn fái sem besta menntun. En við verðum að greina á milli þess að kynna metnaðarfull markmið og þess að skapa skilyrði til að ná þeim.

Skólafólk vill að börnunum okkar vegni vel. Það vill að þau finni til öryggis, fái stuðning þegar þau þurfa á honum að halda og útskrifist úr grunnskóla með þá þekkingu og færni sem þau þurfa til að takast á við framtíðina. Það vill líka eiga gott samstarf við foreldra og vill sinna starfi sínu af fagmennsku.

Þetta er ekki ný hugmyndafræði. Þetta er verkefnið sem skólafólk hefur verið að vinna að árum saman.

Þess vegna ætti umræðan ekki aðeins að snúast um nýjar áherslur ráðherra, heldur um það sem þarf til að þær skili raunverulegum árangri. Hversu mörgum stöðugildum þarf að bæta við? Hvernig verður sérfræðiþjónusta efld? Hvernig er tími kennara nýttur? Hvaða fjármunir fylgja breytingunum? Og hvernig verður tryggt að stuðningur nái til barnanna sem þurfa mest á honum að halda?

Svörin við þessum spurningum skipta meira máli en falleg orð í stefnuyfirlýsingum.

Góður skóli verður ekki til með markmiðum einum saman. Hann verður til með hæfu starfsfólki, nægum tíma, faglegum stuðningi og fjármagni til að sinna hverju barni.

Ef stjórnvöld vilja raunverulega bæta íslenskt grunnskólastarf þurfa þau að horfast í augu við þann veruleika. Skólafólk er tilbúið að vinna verkið. Spurningin er hvort stjórnvöld séu tilbúin að tryggja aðstæður til þess.

Höfundur er skólastjóri á 27. starfsári sem slíkur, þar af á 17 ári sem skólastjóri Borgarhólsskóla Húsavík og formaður FSNE.