„Við erum að laga Ís­land“

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra flutti í kvöld stefnuræðu sína fyrir 158. löggjafarþing Alþingis. Þingið var formlega sett í gær og samdægurs kynnti ríkisstjórnin þingmálaskrá. Á mánudag kynnti ríkisstjórnin fjárlög.

Í ræðu sinni sagðist Kristrún telja ljóst að þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst – þar sem þjóðin hafnaði að taka upp á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið með tæplega 53 prósenta meirihluta – hefði verið sigur fyrir lýðræðið í landinu, hvernig sem á það væri litið.

„Í fyrsta lagi vegna þess að kosningaþátttaka var söguleg, spurningin einföld og svarið skýrt,“ sagði hún og ítrekaði að ríkisstjórnin myndi ekki hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið á ný. Þeirri ákvörðun hafi þegar verið komið skriflega á framfæri við ráðherraráð og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, en fyrr í dag var greint frá bréfi utanríkisráðherra þess efnis til ESB.

Með atkvæðagreiðslunni hefði verið mörkuð skýrari stefna fyrir Ísland til næstu ára varðandi samskipti við Evrópu og umheiminn „sem mun meðal annars byggja á því að við pössum upp á samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, af fullri ábyrgð og alvöru, þó að Ísland taki ekki skrefið til fullrar aðildar að Evrópusambandinu,“ sagði hún.

„En með því höfum við ekki sagt nei við Evrópu eða nei við því að halda áfram nánu og góðu samstarfi við Evrópusambandið, öðru nær. Við erum ekki að hætta eða hörfa frá neinu sem verið hefur enda var hvorki að því spurt á kjörseðlinum né að því stefnt hjá þessari ríkisstjórn. Og það er mikilvægt að þetta komi skýrt fram.“

Hafi stöðvað stjórnlausar verðhækkanir á húsnæðismarkaði

Því næst vék Kristrún sér að verkum ríkisstjórnarinnar frá því að hún tók við í lok árs 2024. 

Í því samhengi nefndi hún að árangur hefði náðst með þjóðarátaki í umönnun eldra fólks, tengingu lífeyris við launavísitölu, lækkun raforkureiknings í dreifbýli og með samþykkt Samgönguáætlunar.

Hún sagði að ríkisstjórninni hefði tekist að endurheimta stjórn í útlendingamálum „með því að ganga til verka af festu og vandvirkni við að koma á kerfi sem er réttlátt en raunsætt og sem gætir samræmis við reglur í nágrannaríkjum okkar.“

Hún bætti við að í vetur færi fram heildarendurskoðun á dvalarleyfaveitingum og reglum um brottvísanir.

Síðan vék hún að húsnæðismálum.

„Við höfum stöðvað stjórnlausar verðhækkanir á húsnæðismarkaði og þannig stöndum við með fjölskyldum og ungu fólki sem vill gera drauminn um eigið húsnæði að veruleika á Íslandi,“ sagði hún en verðbólga mælist nú 5,6 prósent og stýrivextir standa í 8 prósentum.

Hlutfall fyrstu kaupenda væri það hæsta frá því fyrir efnahagshrunið árið 2008, vanskil heimila hefðu aldrei verið minni frá upphafi mælinga og samkvæmt greiningu Þjóðhagsráðs hefði kaupmáttur aukist hjá öllum tekjuhópum frá árinu 2024.

„​Ekki misskilja mig, þessi markaður er ennþá bilaður,“ viðurkenndi hún þó „og við ætlum að gera ennþá betur.“

Málefni barna í forgangi

Þótt hún hampaði árangri í málefnum barna – meðal annars hvað varðar börn og ungmenni sem bíða eftir plássi á meðferðarheimili – viðurkenndi hún að gera þyrfti betur.

Sá málaflokkur verði í forgangi í vetur.

Þá sagði hún ríkisstjórnina ætla að ráðast í heildarendurskoðun á barnaverndarlögum, leggja áherslu á að stytta biðtíma barna eftir þjónustu og byrja í haust að skima fyrir ofbeldi í grunnskólum um land allt.

„Þá leggjum við fram fyrstu ungmennastefnu Íslands, þingsályktun um aðgerðir gegn fátækt barna og síðast en ekki síst aðgerðaáætlun menntastefnu til ársins 2030,“ bætti hún við.

Þá kvaðst Kristrún sjálf myndu mæla fyrir lagafrumvarpi um að þeir Íslendingar sem hafi sætt óforsvaranlegri meðferð sem börn á ábyrgð hins opinbera, beint eða óbeint, muni eiga þess kost að sækja um sanngirnisbætur.

Erfiðar ákvarðanir í ríkisfjármálum

Þá segir hún að ríkisstjórnin hafi þurft að taka erfiðar ákvarðanir í ríkisfjármálum, þar á meðal hagræðingu með fækkun verkefna, ráðuneyta og ríkisstofnana.

Í fyrsta skipti í tæpan áratug hafi verið lögð fram hallalaus fjárlög og markmiðið sé að hætta að reka ríkið á yfirdrætti „svo að ríkið hætti að kynda undir þenslu og verðbólgu, eins og verið hefur enda er verðbólgan vissulega enn of mikil og stendur í 5,6 prósentum – yfir meðalverðbólgu frá aldamótum sem hefur verið um 5 prósent,“ sagði Kristrún.

„Við sögðumst ætla að laga Ísland,“ sagði ráðherrann og hélt áfram:

„Við erum að laga Ísland, með því að laga fyrst grunninn. Það tekur tíma en það er að takast. Og á þeim grunni getum við síðan loksins í sameiningu litið til lengri framtíðar fyrir landið okkar.“

Þrátt fyrir sviptivinda í hagkerfi heimsins, sem berist einnig til Íslands, sé þjóðin mikils megnug.

„Ekki síst þegar við gætum þess, hvert og eitt, að festast ekki í pólitísku þrasi um fortíðina heldur tökum höndum saman um þá framtíð sem við berum ábyrgð á og sköpum hana hér, á Íslandi. Ein þjóð í einu landi.“