ESB, af­sal eða út­víkkun á full­veldi?

Umræðan um komandi þjóðaratkvæðagreiðslu hefur heltekið þjóðina, og varla að maður geti talist maður meðal manna án þess að skrifa um hana grein. Í stað þess að fjalla um efnismál ESB vil ég hér varpa fram dýpri spurningu sem ég tel að muni ráða úrslita atkvæði þjóðarinnar. Erum við með inngöngu í Evrópusambandið að afsala fullveldi þjóðarinnar eða útvíkka það? Þótt kosið sé um viðræður en ekki inngöngu liggur stærri spurningin um aðild óhjákvæmilega að baki.

Það er í eðli okkar að þrá velmegun, en ekki síður þráum við frelsi. Við þráum frelsi til þess að taka okkar eigin ákvarðanir og móta eigin framtíð. Þetta á bæði við í okkar persónulega lífi og í pólitík.

Ef við lítum svo á að með inngöngu í ESB séum við að afsala okkur fullveldi þjóðarinnar, þá skipta vangaveltur um tölur á blaði litlu máli. En ættum við að líta svo á? Tökum skref til baka og lítum á það stærra samhengi sem við tilheyrum sem einstaklingar. Öll tilheyrum við bæði sveitarfélagi og þjóðríki. Bæði eru þetta stofnanir sem hafa mikið vald yfir okkur, en ekki lítum við svo á að við höfum afsalað sjálfsforræði okkar til þjóðarinnar. Að vera Íslendingur er sterkur hluti af okkar sjálfsmynd og við lítum því á þjóðina sem útvíkkun af okkur sjálfum. Sem hluti af þjóð öðlumst við hlutdeild í sameiginlegu valdi sem er meira en vald hvers okkar í einangrun.

Eðlileg næsta spurning er því hvort við lítum líka á okkur sem Evrópubúa. Landfræðilega tilheyrir Ísland Evrópu, en lega okkar í Norður-Atlantshafi hefur mótað sjálfsmynd sem er að einhverju leyti frábrugðin sjálfsmynd meginlandsþjóðanna. Við höfum um aldir þurft að reiða okkur á eigin auðlindir, eigið hafsvæði og tengsl yfir Atlantshafið ekki síður en við meginland Evrópu. Það er því ekki sjálfgefið að sú evrópska sjálfsmynd sem liggur að baki sífellt nánari samruna Evrópuríkja eigi sér jafn sterkar rætur hér.

Þar á móti kemur að hagkerfi og stjórnsýsla Íslands eru nú þegar samofin Evrópu og að sumu leyti erum við þegar komin með annan fótinn inn um dyrnar á ESB. Ríki ESB eru vinaríki okkar og deila sömu hugsjónum og gildum þegar kemur að lýðræðismálum, jafnréttismálum og umhverfismálum. Öll þessi gildi eiga nú undir högg að sækja og því vaknar sú spurning hvort við viljum þá standa þéttar með vinaríkjum okkar á slíkum tímum.

Tilgangurinn með þessari grein er ekki að úrskurða um hvort Ísland eigi heima í ESB. Hann er að benda á að umræða um vexti, tolla, sjávarútveg og önnur hagsmunamál segir ekki alla söguna. Þegar kjósendur gera upp hug sinn stendur dýpri spurning eftir:

Erum við með inngöngu í Evrópusambandið að afsala fullveldi þjóðarinnar eða útvíkka það?

Höfundur er hagfræðinemi.