Hernaðarheilkenni Heimssýnar

Enginn veit í raun hvernig mannsheilinn virkar, en stundum getur hann virkað skringilega. Gott dæmi um það er málflutningur formanns Heimssýnar, Haraldar Ólafssonar, veðurfræðings, en bæði hann og samtökin berjast af öllum mætti gegn þjóðaratkvæði um áframhald aðildarviðræðna við ESB.

Frá því að ESB-málið fór aftur farið á flug, hefur málflutningur veðurfræðingsins verið æði furðulegur á köflum. Samt er Haraldur að ég held bæði vel menntaður og upplýstur maður. Að minnsta kosti að hluta til.

Hann heldur því s.s. fram að ESB hafi her, að það standi til að stofna enn frekari hermaskínu og að í framtíðinni verði jafnvel íslensk ungmenni kvödd í einhvern ímyndaðan ,,Evrópuher“!

Kominn her

Þetta kom meðal annars fram í þætti RÚV, Sama viðtalið um ESB, þar sem áhrifavaldurinn Patrekur Jaime ræddi við Harald, sem í þættinum sagði orðrétt: ,,Evrópusambandið vill eignast her, það virðast allir vilja það, bæði sko grasrótin, skoðanakannanir sýna það og líka þeir sem ráða í sambandinu...þeir tala helst ekki annað en að það þurfi að stofna her og menn eru búnir að tala um þetta lengi“ (RUV.is, 2026).

Og rangfærslurnar halda áfram, en Haraldur segir að það ,,sé kominn her“ en þá er hann að vísa til 5000 manna viðbragðssveitar sem kallast ,,RDC“ (Rapid Deployment Capacity) sem var stofnað árið 2007, til þess að geta meðal annars brugðist við mannúðarkrísum og slíku. Þessu fyrirbæri hefur hins vegar aldrei verið beitt eða notað, en auðvitað talar Haraldur ekki um það, Slíkt þjónar ekki hagsmunum hans.

Engin áfrom uppi um evrópuher

Það eru engin áform uppi hjá ESB um að stofna evrópskan her, það er staðreynd. Það sést meðal annars í þessari frétt hér. Og það er engin samstaða meðal aðildarríkja ESB um nauðsyn þess að stofna her. Heldur er áhersla á að styrkja NATO, þar sem Ísland er auðvitað innanborðs og nota þá umgjörð til samstarfs á þessu sviði, sem er nauðsynlegt. Þetta veit Haraldur sennilega.

Í spjallinu segir Haraldur að til séu kannanir sem sýna mikinn stuðning við stofnun hers. Að vísu eru til kannanir sem sýna að í sumum ríkjum er allt að 70% stuðningur við stofnun einhvers sameiginlegs hers, en í sumum ríkjum er stuðningurinn mun minni. En það er margt kannað í könnunum, sem verður bara áfram hluti af könnunum og engu öðru. Það er því alls ekki hægt að segja að til standi að stofna her, vegna einhverra talna í könnunum.

Mjög lítill stuðningur

Dæmi um land með lítinn stuðning við hugmyndina um einhvern evrópskan her er nágrannaríki okkar, Írland. Aðeins um 35% Íra styðja þá hugmynd. Írland er hlutlaust land, rétt eins og Ísland. Stuðningurinn á Ítalíu er svipaður, eða aðeins um 40%. Mestur virðist stuðningurinn vera Portúgal (70%) og í Litháen, rúmlega 60%. Það er kannski ekki svo skrýtið tilfelli Litháa, sérstaklega í ljósi allsherjar innrásar Rússlands í Úkraínu árið 2022, sem er mesta stríð í Evrópu frá lokum seinni heimsstyrjaldar.

Það hefur kostað fleiri hundruð þúsund mannslíf (mest Rússar) og bókstaflega sett öryggismál Evrópu og umheimsins í mikið uppnám. Kannski þess vegna eru menn að ræða hluti sem fyrir innrás voru bara alls ekkert til umræðu. Það er ekki skrýtið (og kallast ,,viðbrögð“) því Rússar ógna í raun öllum nágrönnum sínum með framferði sínu eins og staðan en í dag. Pútín forseti hefur meira að segja nefnt nögulega notkun kjarnavopna í þessu stríði. Það er galið. En það ber að ítreka: Tölur sem hér eru nefndar, eru einungis kannanir.

Haraldur talar reyndar mjög léttvægt um Úkraínustríðið í viðtalinu og afgreiðir það með þessum orðum: ...,,svo er þetta stríð þarna í Úkraínu...“. Virðist einfaldlega ekki taka það mjög alvarlega. Sem verður að teljast furðulegt, því enginn atburður undanfarin ár hefur haft meiri áhrif á öryggismál í Evrópu og víðar. Milljónir manna eru á flótta vegna stríðsins og eyðilieggingin gríðarleg.

Í apríl árið 2025 voru Íslendingar einnig spurðir um eigin her í könnun frá Gallup og niðurstaðan var skýr; 72% sögðu nei við þeirri hugmynd. Skýrara verður það varla.

Muni nú ganga hraðar

Haraldur telur einnig að nú þegar Bretar eru farnir úr ESB að þá muni þetta með ,,herinn“ ,,ganga hraðar“ en það er ekkert sem bendir til þess. Segir Haraldur Breta hafa alltaf ,,verið á bremsunni“.

Kannski má það til sanns vegar færa, en Bretar stimpluðu sig auðvitað út úr ESB 2016 með sennilega verstu ákvörðun sem tekin hefur verið í Bretlandi og heitir ,,Brexit“.

Brexit hefur valdið Bretlandi stórkostlegum skaða og í nýlegu viðtali við hinn virta fjölmiðil, The Independent, sagði íhaldsmaðurinn John Major, forsætisráðherra Bretlands frá 1990-1997, að árlega verði Bretar af um 100 milljörðum punda í viðskiptum vegna Brexit.

Einn milljarður punda er um 170 milljarðar íslenskar krónur. Því verða Bretar samkvæmt Major árlega af um 17 trilljónum íslenskra króna vegna Brexit (sautján þúsund milljörðum króna). En því má bæta við að Bretar gera nú það sem þeir geta til að nálgast ESB aftur, með ýmsum hætti. Í Brexit-baráttunni var breskur almenningur líka hræddur með ,,Evrópuher.“

Hvaða blaðamenn?

Einnig vitnar Haraldur í blaðamenn sem hann hefur talað við og segir þeir séu allir ,,sannfærðir um að nú verði Evrópuher.“ Hvaða blaðamenn hefur Haraldur eiginlega verið að tala við? Væri gaman að heyra það. En auðvitað gaf hann það ekkert upp og var því miður ekki spurður út í það.

Í stuttu máli virðist því Haraldur því vera með her á heilanum og vera búinn að þróa með sér eitthvað ,,Heimssýnarheilkenni“ um her. Her sem er ekki til, her sem ekki stendur til að stofna og hugmynd sem engin sátt er um. Grunnur hernaðarsamvinnu í Evrópu mun byggjast á NATO og hlutum sem tengjast því.

Úr öllu þessu býr Haraldur til ,,hergrýlu“ til að hræða fólk með og auðvitað gleypa einhverjir við vitleysunni.

Í viðtalinu klikkir hann svo út um ,,herinn sinn“ með enn einni dellunni: ,,Mér finnst svona líklegast að minnsta kosti í upphafi verið herinn mannaður með atvinnumönnum og þá verður auðvitað auglýst eftir slíku á Íslandi eins og annars staðar. Og þá allt í einu er þessi menning komin til okkar og þá verður alltaf í hverju einasta fjölskylduboði fyrr eða síðar einhver sem hefur verið að þjóna í þessum Evrópuher. Það er alveg viðbúið. Og þau átök sem fylgja því verða alveg örugglega töluverð.“ Á að hlæja hér eða gráta?

Afvegaleiðing

Það er í raun fáránlegt að við séum yfir höfuð að tala um eitthvað þessu líkt. En auðvitað er þetta til þess að afvegaleiða umræðuna fyrir atkvæðagreiðsluna í ágúst og slá ryki í augu fólks. Svo veit Haraldur líka að til að koma einhverju á koppinn sem myndi kallast evrópuher, þarf samþykki allra aðildarríkja. Í dag er ekkert sem bendir til þess að það myndi nást.

Þegar veðurfræðingar spá eru spár þeirra meðal annars byggðar á vísindalegum líkönum og gögnum. En eru samt sem áður spár. Þessi ,,hernaðarpspá“ Haraldar hefur kannski orðið til i einhveru ,,reykfylltu bakherbergi“ hjá Heimssýn, hvert veit? En óraunsæ er hún, stenst enga skoðun og er alls ekki byggð á vísindum, heldur getgátum, og að ég held, mjög fjörlegu ímyndunarafli. Eigum við ekki að tala um eitthvað skiptir raunverulega máli?

Höfundur er stjórnmálafræðingur.