„Kannski“

Ég hef alltaf haft ákveðna samúð með orðinu „kannski“. Ef orð væru fólk væri „kannski“ líklega sá gestur sem stendur einn við kaffivélina í veislum á meðan „alltaf“, „aldrei“ og „örugglega“ ganga um eins og þau eigi staðinn. Þau tala hátt, hafa skoðanir á öllu og láta eins og heimurinn hafi beðið eftir þeim. „Kannski“ stendur hins vegar aðeins til hliðar og ypptir öxlum. Það lofar engu, fullyrðir ekkert og virðist ekki einu sinni vera sérstaklega sannfært um sjálft sig. Samt hef ég með aldrinum farið að treysta þessu litla orði meira en flestum öðrum. Það kemur líklega af því að þegar ég lít til baka yfir eigið líf sé ég að stærstu breytingarnar byrjuðu aldrei með fullvissu. Ég hef aldrei vaknað einn morguninn og sagt við sjálfan mig: „Nú veit ég nákvæmlega hvað ég þarf að gera og hvernig þetta mun allt enda.“ Það hljómar eins og eitthvað sem fólk segir í kvikmyndum rétt áður en tónlistin byrjar að hljóma og myndavélin færist hægt upp í loftið, en raunin hefur verið langt frá þeirri glansmynd sem oft er dregin upp í bíómyndum. Flestar mikilvægustu ákvarðanir lífs míns hafa byrjað með einhverri útgáfu af setningunni: „Ég hef ekki hugmynd um hvort þetta muni ganga, en kannski er þetta þess virði að prófa.“

Þegar ég var yngri hélt ég að von væri eitthvað miklu stærra fyrirbæri. Ég ímyndaði mér að hún kæmi eins og elding úr heiðskíru lofti eða eins og ljós sem kviknaði skyndilega í dimmu herbergi. Ég hélt að fólk sem breytti lífi sínu hlyti að hafa upplifað einhvers konar augnablik þar sem allt varð skýrt. Síðan kynntist ég fólki sem hafði raunverulega breytt lífi sínu, og það sem kom mér mest á óvart var hversu ódramatískar sögurnar voru. Fólk sagði ekki frá því þegar himnarnir opnuðust. Það sagði frá deginum þegar það var orðið svo þreytt á sjálfu sér að það ákvað að prófa eitthvað annað. Ekki vegna þess að það vissi að það myndi virka heldur vegna þess að það gat ekki lengur ímyndað sér að halda áfram á sama hátt. Ég hafði búist við kraftaverkum en fékk í staðinn fólk sem sagði: „Ég vissi ekkert hvað ég var að gera. Ég hugsaði bara að kannski væri til önnur leið.“

Ég man vel eftir því þegar þessi hugsun birtist í mínu eigin lífi. Ég var ungur maður og hafði lengi hagað mér eins og ég vissi betur en lífið sjálft. Það er merkilegt hvað maður getur verið sjálfsöruggur á sama tíma og maður er gjörsamlega týndur. Ég hafði byggt upp ákveðna hugmynd um hver ég væri og hvernig heimurinn virkaði, en vandamálið var að þessi hugmynd var að gera mig óhamingjusaman. Ég hafði engar sannanir fyrir því að breyting væri möguleg. Ég þekkti engan sem hafði farið leiðina sem ég var að íhuga. Ég hafði enga reynslu sem gaf mér tilefni til bjartsýni. Það eina sem ég hafði var þessi litla og frekar ómerkilega hugsun: Kannski þarf lífið ekki alltaf að vera svona. Kannski er til önnur leið. Kannski er ég ekki dæmdur til að vera sami maðurinn að eilífu.

Það hljómar ekki eins og mikið afrek þegar maður les það á blaði eða ef maður setti þetta á veggspjald myndi enginn hengja það upp í stofunni hjá sér. En það sem ég áttaði mig síðar á er að breytingar byrja sjaldan með stórum yfirlýsingum. Þær byrja með örlitlu rofi í þeirri sögu sem við höfum sagt okkur sjálfum árum saman. Þegar maður hefur lifað lengi í ákveðinni sannfæringu verður hún eins og gamall sófi. Hann er kannski orðinn slitinn, óþægilegur og lyktar örlítið einkennilega, en maður þekkir hann. Maður veit nákvæmlega hvernig hann tekur á móti líkamanum. Nýi sófinn gæti verið betri, en hann er óþekktur. Flest okkar halda okkur því við gamla sófann miklu lengur en skynsemin mælir með. „Kannski“ er stundin þegar maður stendur loksins upp og horfir í kringum sig.

Þegar ég hóf mína eigin vegferð varð mér smám saman ljóst að stærsti vígvöllurinn var ekki fyrir utan mig heldur innra með mér. Það var eins og hugurinn væri gamalt hús sem ég hafði búið í árum saman án þess að skoða öll herbergi. Restin hafði verið lokuð. Ég hafði sterkan grun um hvað væri þar inni og taldi skynsamlegra að opna aldrei dyrnar. Í einu herberginu bjó skömmin, í öðru óttinn. Í því þriðja voru allar gömlu hugmyndirnar um það hver ég væri og hvað ég gæti aldrei orðið. Það sem kom mér mest á óvart þegar ég fór loksins að opna dyrnar var að hlutirnir voru sjaldnast eins ógnvekjandi og ímyndunaraflið hafði látið mig halda. Ég hafði eytt mörgum árum í að flýja skrímsli sem reyndust oft vera á stærð við heimilisketti. Það þýðir ekki að þau hafi verið skemmtileg, aðeins að þau voru ekki eins stór og ég hafði talið sjálfum mér trú um.

Með árunum hef ég hitt fjölda fólks sem hefur gengið í gegnum ótrúlegar breytingar. Sumir hafa misst ástvini, aðrir glatað heilsu sinni, sumir misst sjálfa sig um tíma og þurft að finna leiðina aftur. Það sem hefur alltaf heillað mig er að þegar þeir segja sögurnar sínar byrjar engin þeirra á því að þeir hafi verið fullir hugrekkis. Enginn segir: „Ég vissi nákvæmlega hvað ég var að gera.“ Þvert á móti virðist breytingin næstum alltaf byrja á því að einhver hættir að segja „aldrei“ og byrjar að segja „kannski“. Kannski get ég beðið um hjálp. Kannski get ég fyrirgefið. Kannski get ég lifað með þessu. Kannski er framtíð sem ég sé ekki enn. Kannski er sagan sem ég hef sagt sjálfum mér ekki öll sagan.

Kannski er það ástæðan fyrir því að mér þykir svo vænt um þetta litla orð í dag. Það er auðmjúkt. Það gerir engar kröfur. Það lofar engum hamingjusömum endi. Það opnar bara örlitla glufu í vegg sem virtist áður vera heill. Og stundum er það allt sem þarf. Ekki stórkostlega sýn á framtíðina, ekki svar við öllum spurningum lífsins og ekki einu sinni trú sem fyllir mann af öryggi. Stundum þarf maður aðeins næga birtu til að sjá næsta skref. Þegar ég lít til baka yfir eigið líf sé ég að það var nákvæmlega þannig sem stærstu breytingarnar hófust. Ekki með fullvissu heldur möguleika. Ekki með sannfæringu heldur forvitni. Ekki með orðinu „örugglega“ heldur þessu litla og vanmetna orði sem hefur reynst mér trúfastara en flest önnur: kannski.

Höfundur er mannvinur og kennari.