Sala á opinberum eignum

Sigurður Kristinn Pálsson skrifar 14. maí 2026 17:03

Nýverið gaf formaður xD út að ef flokkurinn kemst til valda standi til að selja félög og eignir ríkisins að andvirði um 680 milljarða króna. Þar má nefna Landsbankann, RARIK, Landsnet og Isavia.

Flestir þekkja einkavæðinguna sem hófst um 1996 og lauk með sölu á hlutafé ríkisins í Landsbankanum og Búnaðarbankanum fyrir samtals um 27 milljarða króna. Sú sala var mjög umdeild enda töldu margir verð lágt og kaupendur tengda þáverandi stjórnarflokkum xD og xB sterkum böndum. Einkavæðingin sú fyrri endaði eins og flestir muna þegar þáverandi forsætisráðherra Geir H Harde endaði fræga ræðu sína á orðunum

„Guð blessi Ísland”

Lindarhvoll er annað dæmi þar sem gagnrýnendur telja að eignum sem metnar voru á hundruð milljarða króna hafi verið ráðstafað til „réttara“ aðila. Lögmaður Lindarhvoll sem jafnframt var vinur formanns xD, gegndi einnig starfi framkvæmdastjóra sama félags og sat stjórnarfundi. Félag hans Íslög fékk greiddar um 273 milljónir króna frá fjármálaráðuneytinu og Lindarhvol samkvæmt heimildum DV án þess að tímaskýrslur fylgdu reikningum. Sem framkvæmdastjóri þá samþykkti hann reikninga frá sjálfum sér.

Ríkisendurskoðun var falið að fara yfir málefni Lindarhvols. Skipta þurfti út ríkisendurskoðanda þar sem hann var bróðir þess sem stjórnaði Lindarhvol. Sigurður Þórðarsson tók við verkefninu. Sigurður skilaði af sér greinagerð en forseti alþingis Birgir Ármannsin hafnaði því að gera hana opinbera en gaf eftir árið 2023 eftir að búið var að leka henni út.

Kosningaáherslur xD

Samkvæmt STRAX-D kosningaáherslum xD stendur til að selja fyrirtæki í eigu Orkuveitunnar, þar á meðal Ljósleiðarann og Carbfix, ásamt öðrum fyrirtækjum í eigu borgarinnar. Gagnrýnendur hafa sagt að með þessu sé verið að „strippa niður“ Orkuveituna í undirbúningi fyrir mögulega sölu.

Sala á hlut Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun

Þegar xD var við völd í borginni árið 2006 var 44,5% hlutur borgarinnar í Landsvirkjun seldur fyrir 27 milljarða króna, sem jafngildir um 69,4 milljörðum á núvirði. Verðmæti þessa hlutar í dag hefur verið metið á bilinu 500–800 milljarðar króna. Þá hefðu arðgreiðslur til borgarinnar síðustu fimm ár numið um 50 milljörðum króna.

Spurningin sem margir velta fyrir sér er hvort þessi sala hafi verið borgarbúum hagstæð til lengri tíma litið.

Orkuveitan og REI-málið

Það hefur lengi verið stefna hjá xD að draga úr umsvifum Orkuveitunnar og opna fyrir aukna þátttöku einkaaðila.

“REI-málið er dæmi um pólitískt og viðskiptalegt hneyksli sem margir telja að ekki megi gleyma eða endurtaka. Þá var Guðlaugur Þór Þórðarson stjórnarformaður OR og Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson borgarstjóri. Ætlunin var að færa hluta starfsemi OR í sérstakt félag og færa einkafjárfestum umtalsverð verðmæti í eigu Reykvíkinga.”

REI-málið í hnotskurn

1. Áformin um risasamruna

Í október 2007 var tilkynnt um samruna REI dótturfélags OR sem hélt utan um erlend verkefni og einkafyrirtækisins Geysir Green Energy (GGE) sem var í eigu fjárfesta tengdum FL Group og Atorku.

Við samrunann átti OR að leggja til umtalsvert fjármagn, eignir og rannsóknarleyfi í nýtt sameinað fyrirtæki. OR hefði átt 35% hlut í félaginu en einkafjárfestar 65%.

Gagnrýnendur töldu að með þessu væru almannagæði og sérþekking OR afhent einkaaðilum á afar hagstæðum kjörum.

2. Kaupréttarhneykslið og leyndin

Málið vakti enn meiri athygli þegar í ljós kom að fáeinum lykilmönnum og forstjóra OR hafði verið heimilað að kaupa hlutabréf í REI á undirverði rétt fyrir samrunann. Gert var ráð fyrir að virði bréfanna myndi margfaldast við samrunann og fyrirhugaða skráningu á hlutabréfamarkað.

Jafnframt var gagnrýnt að ákvörðunin hefði verið keyrð í gegnum stjórn OR á miklum hraða og án þess að allir borgarfulltrúar fengju aðgang að nauðsynlegum gögnum.