Í meistara­námi án stúdents­prófs: Kennarar til í breytingar en tröllið segir Nei

„Stóra tröllið er Persónuvernd,“ segir Jóhanna og bendir á mótsagnir í umhverfi þessum málum tengt.

„Lokað er fyrir ýmsar lausnir í tæknikerfum skóla sem þó eru jafnvel ókeypis og gætu hjálpað mjög mörgum nemendum að eiga auðveldara með að læra.“

Sem dæmi nefnir Jóhanna ókeypis lausnir eins og að umbreyta texta í hljóð.

„Oft er lokað fyrir þannig lausnir til að koma í veg fyrir að nemendur séu að gefa upp persónuupplýsingar um sig. Krakkar eru hins vegar að veita þessar upplýsingar um sig hvort sem er, því heima fyrir eða annars staðar eru krakkar með aðgengi að alls kyns lausnum sem skólum er meinað að nota.“

Jóhanna segir að auðvitað þurfi að huga að persónuverndarmálum. Stærra mál fyrir samfélagið sé hins vegar að gera nemendum kleift að læra miðað við þá hæfni, getu og eiginleika sem þeir búa yfir.

„Að lesa mikið og glósa er ekki sú námsleið sem hentar best fyrir öll.“

Sjálf er Jóhanna í meistaranámi í Flórída-háskóla, þar sem hún hefur þegar lokið BA-gráðu í menntavísindum og heilsueflingu.

Jóhanna tók þó ekki stúdentspróf því sú námsbraut hentaði henni engan veginn. Sögu sína sagði hún frá í viðtali við Ísland í dag síðasta haust, þar sem hún heillaði marga upp úr skónum. Með ADHD og einhverfu rétt skreið Jóhanna í gegnum 10. bekk í grunnskóla.

Um skólagöngu Jóhönnu má lesa um í viðtali sem Vísir birti í haust. 

Viðtal sem vekur upp spurningar um hversu vel íslenskt menntakerfi er að hlaupa í takt við breytta tíma?

Orðfærið er rangt

Það eru engar smá kanónur sem munu koma fram á árlegri ráðstefnu UAK þann 14. mars. Þar sem yfirskriftin er: Hvernig skapar jafnrétti árangur fyrir öll?

Sem dæmi má nefna Ástu Fjeldsted forstjóra Festu, Lindu Dröfn Gunnarsdóttur framkvæmdastýru Kvennaathvarfsins eða áhrifavaldana Sunnevu Einarsdóttur og Birtu Líf Ólafsdóttur.

Ráðstefnan verður haldin í ráðstefnusal The Reykjavík EDITION, sjá dagskrá hér.

Jóhanna er ein fyrirlesara. Enda jöfn tækifæri til náms risastórt jafnréttismál sem ekki verður leyst nema með breytingum á kennsluaðferðum þannig að þær verði meira klæðskerasniðnar fyrir hvern og einn; eitthvað sem tæknin getur auðveldlega leyst úr fyrir okkur án nokkurrar fyrirhafnar.

„Það er svo mikil synd að það sé alltaf verið að bíða eftir einhverjum greiningum og nota niðurstöður úr þeim til að nýta sérstök úrræði. Allt tekur þetta langan tíma og þá er það líka staðreynd að það hvernig við upplifum okkur í námi getur haft áhrif á okkur út lífið,“ segir Jóhanna og nefnir dæmi:

„Einfaldari og hagnýtari leið væri að nýta þær lausnir sem til eru í kennslu, óháð greiningum. Horfa eingöngu á kennslu út frá því að hún sé líklegust til að nýtast sem flestum á sem bestan og aðgengilegastan hátt.“

Jóhanna á og rekur menntatæknifyrirtækið HARTS.

Orðið menntatækni er frekar nýtt fyrir okkur flest.

Sömuleiðis orð eins og einhver sé aðgengishönnuður eða kennsluhönnuður.

„Það segir svolítið mikið um hversu skammt á veg umræðan er komin hér, að ég er mjög oft að reyna að þýða ensk orð tengd mínu fagi og jafnvel að búa til nýyrði á íslensku því þessi orð eru ekki til í tungumálinu okkar,“ segir Jóhanna og bætir við:

„Það orð sem ég hef þó aldrei fundið nógu gott íslenskt orð yfir er enska orðið Equity. Við notum mikið orðið jafnrétti en orðið equity á ensku gengur lengra; segir meira en aðeins jafnræði eða að allir hafi sanngjarnt aðgengi að menntun, sem mitt starf snýst að stórum hluta um.“

Að tala um orðanotkun er mikilvægt í samhengi við það sem Jóhanna boðar í sinni fræðslu. Því Jóhanna sérhæfir sig í að þróa inngildandi og aðgengilegt námsumhverfi fyrir nemendur.

Sem þýðir þá: Námsleiðir og kennsla fyrir alla. Óháð því hvort við séum svona eða hinsegin.

Ég vil til dæmis ekki tala um skólaforðun. Heldur frekar skólahöfnun. 

Þegar nemendur vilja ekki fara í skólann af því menntakerfið er ekki að mæta þeirra þörfum, er skólinn að hafna þeim. 

Ég vil forðast það að varpa sökinni alltaf á nemendur.“

Jóhanna nefnir annað dæmi:

„Börn upplifa sig ómöguleg í námi. Enda eru skilaboðin til þeirra þau að það sé eitthvað „að“ þeim. Þau þurfi greiningu og síðan sérstök námsúrræði.“

Ólíkar kynslóðir

Sérfræðingar eru sammála um að sú kynslóð sem er líklegust til að breyta „öllu“ á komandi árum og áratugum sé Z-kynslóðin.

Jóhanna telst til Z-kynslóðarinnar; er fædd árið 2001.

Ríkjandi hópur í ákvarðanatöku eru hins vegar miðaldra stjórnendur og ráðamenn.

„Það eru miklir fordómar í samfélaginu og oft meiri fordómar en við gerum okkur grein fyrir,“ segir Jóhanna og bætir við:

„Ég nefni sem dæmi fordóma um einhverfu. Fólk þekkir ekki einhverfu, sem gerir það að verkum að það er fullt af fólki eins og ég sem er kannski í stórum og góðum störfum í atvinnulífinu en þorir ekki að segja frá því að það sé einhverft; það yrði einfaldlega dæmt fyrir það.“

Jóhanna segir aldursfordóma líka meiri en margir átta sig á sem er ekki gott með tilliti til þess að nú eru fjórar til fimm kynslóðir á vinnumarkaði.

„Ég er á sama aldri og dætur eða börn margra kennara eða fólks sem ég er að vinna með og finn oft fyrir aldursfordómum,“ segir Jóhanna og bætir við:

„Aldursfordómar geta komið í veg fyrir að verið sé að kalla ungt og menntað fólk að borði í málefnum sem ungt fólk ætti þó sannarlega að koma að þegar verið er að móta reglur og leiðir fyrir framtíðina.“

Jóhanna segir þekkinguna í dag þó þannig að meira sé vitað um kynslóðamun en áður.

„Ég til dæmis tala hraðar þegar ég tala við nemendur en þegar ég tala við kennara,“ nefnir Jóhanna sem dæmi.

Enda alvön sem fyrirlesari; hérlendis og erlendis.

„Ég tala hratt við krakka því þau eru af þeirri kynslóð sem er vön því að fá allar upplýsingar mjög hratt. Að tala hægt er ávísun á að þau einfaldlega detti út og athyglin fari í annað,“ segir Jóhanna og bætir við:

„Kennarar sem eru eldri eru önnur kynslóð og þar þarf talandinn oft að vera hægari og í takt við þann hraða sem eldri kynslóðir nema betur.“

Ný fræði, ný viðhorf

„Þetta þýðir í raun fjölbreytileika í námsefni og kennslu sem mætir fjölbreytileika nemenda og styður þannig við ólíkar þarfir hvers og eins.“

Tæknilausnir séu nú þegar að tryggja að klæðskerasniðnar kennsluaðferðir og námsform séu vel mögulegar og án fyrirhafnar.

„Við erum hins vegar enn of mikið að kenna með óbreyttu sniði og jafnvel að horfa of einhæft á mælingar eða aðeins að mæla eina hæfni og svo framvegis,“ segir Jóhanna og nefnir dæmi:

„Á Íslandi er til dæmis lítið rætt um þá niðurstöðu PISA könnunarinnar sem sýnir að aðeins 1 af hverjum 5 nemendum á Íslandi upplifir ekki að þau tilheyri skólanum sem er grafalvarleg staða því við höfum öll þörf fyrir að tilheyra einhverju. Þetta er líka alvarlegt í ljósi þess að það hvernig okkur líður í skóla og hvernig við upplifum okkur sem nemendur hefur áhrif á geðheilsuna okkar út lífið.“

Jóhanna segir mikilvægt að menntakerfið horfi líka til þeirra lausna sem gervigreindin getur innleitt í nám og kennslu.

„Það er enn verið að sporna við þessari þróun. Jafnvel að meina krökkum að nota gervigreind í staðinn fyrir að kenna þeim hvernig þau eiga að nota gervigreindina rétt. Það sama er með námsform eins og kennslumyndbönd frekar en bækur eða lesefni. Rafrænt aðgengi getur verið mikilvæg hjálparleið fyrir marga.“

Skólar séu víða að þreifa fyrir sér með nýjungum. Sem dæmi er Hafnarfjarðabær að innleiða í alla grunnskóla í Hafnarfirði verkefnið Skóli fyrir öll þar sem Jóhanna veitir fræðslu um tæknilausnir fyrir nútímanám til að styðja við fjölbreytileika í námi, þannig að allir nemendur eigi jafnt tækifæri til náms. Verkefnið veitir fræðslu fyrir starfsfólk, nemendur, og forelda, og verður foreldrafræðsla í boði fyrir alla foreldra Hafnarfjarðar þann 18. mars í Bæjarbíói.

„Það er mikill aukatími og aukaorka sem fer í núverandi kerfi sem byggir á greiningum og sérstökum úrræðum,“ segir Jóhanna en bætir við:

Greiningarnar eru af hinu góða og geta gagnast fólki mjög vel. Ég þekki það af eigin raun með mitt ADHD og einhverfu. 

En greiningar eiga ekki að vera forsenda þess að þörfum sé mætt þannig að nemandi hafi tækifæri til að læra á þann hátt að námið sé ekki endalaust ströggl. 

Námsefni og kennsla sem er aðgengileg fyrir hvern og einn er lykillinn og miðað við tæknilausnirnar sem eru í boði í dag er engin ástæða til annars en að nemendur séu að læra sér til gagns miðað við þá hæfni og getu sem hver og einn býr yfir.“

Fyrir samfélagið allt snúist málið í raun um þetta:

„Það skiptir ekki máli hvernig fólk tileinkar sér þekkingu eða færni – það sem máli skiptir er að tækifærið sé til staðar fyrir alla. Að gefa fleirum tækifæri til að mennta sig mun líka skila sér í meiri nýsköpun, aukinni þekkingu hjá fleira fólki og meira sjálfstrausti og betra samfélagi.“