Gagnrýnda kyn­slóðin og glötuðu kennararni

Í umræðunni um skólakerfið okkar eru sífellt háværari raddir um kennaraskort, aukið álag, hegðunarvanda og sífellt fjölbreyttari verkefni sem lenda á herðum skólanna. Það er auðvelt að telja upp vandamálin en flóknara er að tala um lausnir af ábyrgð. Til að bæta skólastarfið þarf að horfa bæði inn á við á skólastarfið sjálft en líka út á við, á samfélagið sem skólinn starfar í. Það verður að horfa á heildarmyndina, auka samvinnu við heimili um leið taktur samfélagsins þarf að róast.

Sýndarsamráð stjórnvalda

Gæði menntunar ráðast ekki af stefnumótandi skjölum sem hafa farið í gegnum sýndarsamráð í samráðsgátt, líkt og reglugerð um samræmt námsmat á dögunum, þar sem hundsaðar voru fjölmargar umsagnir sem vöruðu við samanburði skóla. Slíkur samanburður milli skóla tekur ekki mið af ólíkum félagslegum, menningarlegum og landfræðilegum forsendum þeirra og getur þannig aukið ójöfnuð fremur en gagnsæi. Breytingar í menntakerfinu verða að byggja á faglegri þekkingu og samráði við þá sem starfa í skólunum því gæði menntunar ræðst fyrst og fremst af fólkinu sem stendur á gólfi kennslustofunnar á hverjum degi. Þess vegna ætti að leggja áherslu á að styrkja starfsumhverfi kennara og námsumhverfi nemenda en það má gera með að fækka nemendum í umsjá kennara, auka stuðning innan skólanna og tryggja tíma til undirbúnings og fagþróunar. Það eru forsendur gæða skólastarfs.

Hvert er kjarnahlutverk skólanna?

Á undanförnum árum hefur sífellt fleiri verkefnum verið bætt á skólana eins og forvörnum, geðheilbrigðisstuðningi, tæknimenntun, lýðræðisfræðslu, fjölmenningarstarfi og fleiri mikilvægum verkefnum. Þannig þenst hlutverk skólans út án þess að tíminn til undirbúnings fleiri verkefna eða mannaflinn aukist í takt. Við þurfum að skilgreina kjarnahlutverk skólans betur og hætta að bæta sífellt við verkefnin án þess að styrkja grunninn. Kennarar þurfa að hafa aðgang að vönduðum námsgögnum sem eru í takt við tímann en þar er verulegur skortur á. Eins þarf raunverulegan stuðning við innleiðingu nýrra aðferða og tækni til að kennarar séu öryggir í sinni fagmennsku.

Rólegri samfélagstakt takk

En vandi skólakerfisins er líka samfélagsvandi. Skólinn á að sjá um menntun barna og foreldrar eiga að bera frumábyrgð á uppeldi þeirra. Þessi mörk hafa orðið óljósari á undanförnum árum. Kennarar finna í auknum mæli fyrir því að verkefni sem áður voru fyrst og fremst á ábyrgð heimila lenda meira á þeirra herðum, hvort sem það varðar grunnreglur samskipta, sjálfsaga eða viðhorf til náms. Ástæðan er eflaust sú að foreldrar standa sjálfir frammi fyrir auknu álagi og flóknara samfélagi en áður, samfélagi sem þarf að róa sig. Öflugt samstarf heimila og skóla byggir á gagnkvæmri virðingu og skýrri verkaskiptingu. Virðing fyrir kennarastarfinu er lykilatriði en hún birtist ekki aðeins í orðum heldur líka í kjörum, starfsumhverfi, trausti og því hvernig fjallað er um starf kennara inni á heimilum og í opinberri umræðu. Að draga störf kennara sífellt í efa eða gera þá ábyrga fyrir víðtækum samfélagsvanda er ekki til að auka gagnkvæma virðingu og efla samtarf.

Trúum á unga fólkið okkar

Við sem samfélag berum einnig sameiginlega ábyrgð á því hvernig við tölum um unga fólkið okkar. Þegar almenn umræða einkennist af neikvæðum alhæfingum um leti, ólæsi, ábyrgðarleysi eða skort á þrautseigju þá er verið að grafa undan sjálfstrausti heillar kynslóðar. Fjölmiðlar, stjórnmálafólk og við sem samfélag þurfum að vanda umræðuna og hætta að hampa röddum sem tala unga fólkið okkar sífellt niður. Unga kynslóðin stendur frammi fyrir flóknari áskorunum en kynslóðirnar á undan henni í formi hraðari tækniþróunar, aukinni samfélagsmiðlanotkun og breyttum samfélagslegum væntingum. Unga fólkið þarf stuðning, leiðsögn, traust og aukna trú á eigin getu en ekki sífellda gagnrýni á það sem þau eru ekki. Orðræða okkar mótar framtíðina þeirra.

Höfundur er grunnskólakennari í Skagafirði