Trump fetar í fót­spor Breivik

Trump birti færslur með orðunum bæði á X (áður Twitter) og sínum eigin miðli, Truth Social. Aðgangur Hvíta hússins á X deildi síðan færslunni með mynd af forsetanum.

Frasinn hefur gjarnan verið eignaður Napóleon Bónaparte, hershöfðingja sem krýndi sjálfan sig Frakkakeisara árið 1804, leysti upp franska lýðveldið og stofnaði fyrra franska keisaraveldið. Hann átti síðan eftir að taka yfir mestalla Evrópu áður en hann var sigraður í Orrustunni við Waterloo árið 1815 og sendur í útlegð til Sankti Helenu þar sem hann lést sex árum síðar, 51 árs að aldri.

Eins og knapi sem hatar hest sinn

Yfirlýsing Trump vakti hörð viðbrögð fjölda fólks, þar á meðal Demókrata og ákveðinna Repúblikana. Öldugadeildarþingmaðurinn Adam Schiff svaraði Trump á X og sagði: „Eins og mælt úr munni sanns einsræðisherra.“ 

Jamelle Bouie, dálkahöfundur New York Times, sagði yfirlýsingu forsetans vera þá allra ó-bandaríkustu og and-stjórnarskrárlegustu sem nokkur bandarískur forseti hefði gefið frá sér.

Anthony Scaramucci, fyrrverandi samskiptastjóri Hvíta hússins sem Trump rak eftir tíu daga í starfi og hefur gagnrýnt forsetann harðlega undanfarin ár, deildi yfirlýsingu Trump og sagði: „Vill vera einræðisherra. Ef þú sérð það ekki er það af því þú vilt ekki sjá það.“

Mike Pence, fyrrverandi varaforseti Trump, virtist svara forsetanum óbeint með því að deila esseyju sinni „Forsetinn og stjórnarskráin“ frá 2010. Í henni skrifaði Pence: „Forseti sem sýnir stjórnarskránni lítilsvirðingu er eins og knapi sem hatar hest sinn: honum verður kastað og þjóðinni með honum.“

Bill Kristol, fyrrverandi skrifstofustjóri varaforsetans Dan Quayle og nýfrjálshyggjupenni, skrifaði færslu á Bluesky þar sem hann sagði: 

„Við erum komin á alvöru Führerprinzip-slóðir hérna.“ Führerprinzip, sem mætti þýða sem leiðtogalögmál, var grunnurinn að alræði Adolfs Hitler sem gerði hann æðri lögum landsins og gaf honum völd yfir öllum stofnunum.

Reince Priebus, formaður Landsnefndar Repúblikanaflokksins frá 2011 til 2017 og skrifstofustjói Hvíta hússins fyrstu sex mánuði fyrr forsetatíðar Trump, gaf lítið fyrir gagnrýni fólks og sagði Trump einfaldlega vera að reyna að æsa fólk. „Þetta er skemmtun fyrir Trump og dægrastytting,“ sagði hann í þættinum „This Week“ á ABC News.

Balzac, Bónaparte, Bukele og Behring Breivik

Trump er ekki sá fyrsti til að fara með þessi frægu orð. Fyrir rúmu ári síðan deildi Nayib Bukele, forseti El Salvador, frasanum á X í tengslum við aukna hörku lögreglunnar í Kosta Ríka í garð glæpamanna. 

Yfirvöld í Kosta Ríka fóru þar að fordæmi yfirvalda í El Salvador sem undir stjórn Bukele hafa handtekið tugi þúsunda meintra glæpama án sérstakra handtökuskipana. Mannréttindasamtök sögðu það hafa leitt til þess að fólk væri handtekið að geðþótta lögreglunnar eða á grundvelli aldurs og búsetu.

Þrettán árum fyrr notaði norski hryðjuverkamaðurinn og fjöldamorðinginn Anders Behring Breivik frasann í 1.500 blaðsíðna manifestói sínu, 2083: Evrópsk sjálfstæðisyfirlýsing. Þar rökstuddi Breivik hryðjuverk sín í Útey og Osló þar sem hann myrti samanlegt 77 manns, þar af 33 börn, með frasanum. 

Morðin sagði hann nauðsynleg til að vernda Evrópu gegn „Evrabíu“ sem er samsæriskenning um að glóbalistar vilji Íslamsvæða Evrópu.

Rökstuðningur hans hélt hins vegar ekki vatni fyrir dómstólum og hlaut hann 21 árs dóm með möguleika á ótímabundinni framlengingu svo lengi sem hann er metinn hættulegur samfélaginu.

Breivik sem hefur verið í fangelsi síðustu fjórtán ár ku vera orðinn mikil aðdáandi Trump og segist nú skilgreina sig sem nasista.

Frasinn sjálfur virðist þó ekki endilega vera kominn frá Bónaparte sem var vissulega mikill frasakóngur og sagði meðal annars: „aldrei trufla óvin þinn þegar hann er að gera mistök,“ „sagan er safn umsaminna lyga“ og „ómögulegt er ekki franskt“.

Ágreiningur hefur þó ríkt um hvort keisarinn hafi raunverulega sagt alla þessa frasa. Þar á meðal „sá sem bjargar landi sínu brýtur engin lög“ sem birtist fyrst í bókinni Maximes et pensées de Napoléon (Einkunnarorð og hugsanir Napóleons) sem Honoré de Balzac gaf út 1833.

Balzac vísar ekki í neinar heimildir í bókinni en á að hafa verið í bréfasamskiptum við frænku Napóleons eftir að hann dó. Mennirnir voru samtímamenn en hittust aldrei. Það er því ómögulegt að segja hvort Napóleon sagði þessi frægu orð sem hafa endurómað undanfarin ár. Hins vegar er frasinn alveg í takt við hugmyndafræði keisarans sem lýsti sig Frakkakeisara fyrir lífstíð og kom fjölskyldu sinni og vinum fyrir í valdastöðum.