Ekki vænlegt að segja konum að „slaka bara á“ Margrét Helga Erlingsdóttir skrifar 2. desember 2022 13:54 Hulda Tölgyes sálfræðingur og Þorsteinn Einarsson eiginmaður hennar vilja vekja fólk til meðvitundar um byrðar þriðju vaktarinnar nú í aðdraganda jóla. Hulda Tölgyes, sálfræðingur segir að hin svonefnda þriðja vakt sé streituvaldandi og að of mikil streita til lengri tíma sé afar skaðleg heilsunni. Þyngstu byrðar þriðju vaktarinnar séu vanalega í aðdraganda jóla. Pistill sem Hulda og Þorsteinn V. Einarsson, eiginmaður hennar, skrifuðu hefur vakið gífurlega athygli og er mest lesinn á Vísi þriðja daginn í röð. En hverjar eru vaktirnar þrjár? Fyrsta vaktin er hið launaða starf utan heimilisins og en í annarri vaktinni felast heimilisstörfin sem framkvæmd eru eins og að ryksuga, skúra, innkaupin og að skutla börnunum á æfingar og svo framvegis. Hulda segir að byrðar sem tengjast þriðju vaktinni falli helst á konur en hvað felst í þriðju vaktinni? „Það er þetta ósýnilega og hugræna, að muna eftir að muna. Hvað vantar í búðinni? Hvaða föt barnanna þarf að endurnýja? Hvenær á afi afmæli? Í þriðju vaktinni er ósýnlega utanumhaldið og skipulagið; vinnan sem felst í því að leggja hlutina upp til þess að þeir gangi eftir,“ útskýrir Hulda. Hulda bendir á að þegar konur leiti til maka sinna örþreyttar og í von um að dreifa álaginu séu viðbrögð á borð við „slakaðu á, hvaða stress er þetta eiginlega?“ ekki vænleg til árangurs. „Þetta eru í rauninni viðbrögðin sem eru samt mjög algeng og mjög margar konur þekkja og tengja við. Þetta eru viðbrögð sem gera lítið úr vandanum og konur hafa jafnvel upplifað sig gaslýstar“ Streituvaldandi að muna eftir fimm hundruð hlutum Hulda nefnir sem dæmi konu sem nálgast maka sinn í von um jafnara álag. „Ég er að reyna að segja hérna að ég sé undir allt of miklu álagi. Geturðu tekið ábyrgðina með mér?“ Viðbrögð makans á borð við „Hvað er þetta? Þetta er nú ekkert svona mikið mál. Þetta er bara einhver einn hlutur sem þú ert að kvarta yfir,“ sé ekki gagnleg því þau geri lítið úr vandanum. „Þegar þessir hlutir eru orðnir fimm hundruð þá er þetta orðið svolítið þungt að bera“ Hið hugræna álag sé afar streituvaldandi til lengri tíma. „Við verðum að muna að þetta hefur alvarlegar afleiðingar, streita og kulnun. Konur upplifa oft þunglyndis- og kvíðaeinkenni og upplifa sig einmana og að makinn hlusti ekki á þær og þetta sé ég mjög mikið í vinnunni minni. Viðbrögð kvenna við þessari grein og VR herferðinni um þriðju vaktina leyna sér ekki því þær eru bara „Ó guð, takk fyrir að nefna þetta og takk fyrir að setja þetta í orð“ því það er þvílíkt þakklæti sem við finnum frá konum.“ Það sé alveg sérstaklega í aðdraganda jólahátíðarinnar sem byrðarnar þyngjast á þriðju vaktinni. „Þetta er það sem rannsóknir sýna og hafa sýnt í áratugi, þetta er að valda konum mjög mikilli streitu og of mikil streita í of langan tíma er mjög skaðleg heilsunni okkar.“ Líka uppskorið reiði hjá lesendum vegna pistilsins En það er ekki bara þakklæti sem grein þeirra hjóna hefur vakið. Skrifin hafa nefnilega líka vakið reiði. „Það er rosalega eðlilegt að aðilinn sem ekki tekur jafnmikinn þunga heima „triggerist“ við að lesa svona grein. En það væri svo gott ef fólk gæti reynt að hugsa þetta í samhengi við það sem rannsóknir hafa sýnt síðustu áratugina að byrðin fellur miklu þyngra á konur og það er bara í sögulegu samhengi stutt síðan konur fóru út á vinnumarkaðinn. Þær sáu áður um þessa hluti en þeir fylgdu þeim út á vinnumarkaðinn. Þær bara tóku þetta álag með sér í bakpoka út á fyrstu vaktina [launað starf utan heimilis]. Þetta er ekki persónuleg árás á karla,“ segir Hulda sem bendir á að það sé öllum hollt að lesa greinina og máta sig við hana og spyrja sig hvort það sé eitthvað í henni sem eigi við um parasambandið og hvort hægt sé að lagfæra einhverja hluti. Hulda segist sammála því sjónarmiði að allt þurfi ekki að vera fullkomið og að jólin þurfi ekki að vera „glansandi“ og að hver einasta gjöf þurfi ekki að hitta fullkomlega í mark. Hún segir málið ekki snúast um það. „Oft segir fólk: „hvaða, hvaða það gerist ekki neitt þó það séu ekki aukaföt í leikskólanum, það gerist ekki neitt þó að við gleymum afmælinu hans afa og þó það séu ekki sundföt í skólanum?“ Það gerist ekkert stórkostlegt en við viljum kannski hafa einhvern ákveðinn standard á bara hvernig við lifum, hvernig við hugsum um fjölskylduna okkar, tengslin okkar, börnin okkar, heimilið okkar. Við viljum hafa einhvern standard og ég held að það eigi við um okkur öll.“ Jafnréttismál Jól Tengdar fréttir Huggulegt um jólin? Hver stendur þriðju vaktina í aðdraganda jólanna? Á bakvið hverja huggulega jólahátíð er kona* sem hefur séð til þess að öll fái réttu pakkana, krakkarnir séu í betri fötunum, matarborðið sé hátíðlegt, kertin endurnýjuð og að allir litlu hlutirnir séu til staðar sem gera jólin að einhverju öðru en hversdagslegu matarboði, án þess að nokkur hafi endilega haft orð á því. 30. nóvember 2022 12:31 Mest lesið Íslendingar tjá sig um skaupið: „Versta skaup ever“ eða það besta í manna minnum? Lífið Tugir látnir eftir sprengingu í svissneskum skíðabæ Erlent Á bak við tjöldin: „Með alls konar exit plans, trúið mér“ Innlent Kirkja í Amsterdam alelda Erlent Fyrsta barn ársins kom í heiminn klukkan 00:24 Innlent Vanhelgunin ýmist skemmdarverk eða persónuleg árás Innlent Fjögurra stiga skjálfti í Bárðarbungu: „Stærsti skjálftinn á árinu“ Innlent Kamilla Bretadrottning greinir frá kynferðisofbeldi Erlent Miðahafi á Íslandi vann 642 milljónir í Víkingalottói Innlent Segir myndbandsupptöku af því þegar skórnir voru teknir Innlent Fleiri fréttir Fimmtán leituðu á bráðamóttöku vegna flugeldaslysa Íslendingar tjá sig um skaupið: „Versta skaup ever“ eða það besta í manna minnum? Fjögurra stiga skjálfti í Bárðarbungu: „Stærsti skjálftinn á árinu“ Hvetur Íslendinga til að hafna „svartagallsrausi“ Ríflega tuttugu útköll vegna eldsvoða Vill annað sætið hjá Samfylkingunni í borginni Kveðst hlakka til að mæta aftur til starfa Á bak við tjöldin: „Með alls konar exit plans, trúið mér“ Fyrsta barn ársins kom í heiminn klukkan 00:24 Miðahafi á Íslandi vann 642 milljónir í Víkingalottói Stunguárás og margar tilkynningar um flugeldaslys Gleðilegt nýtt ár kæru lesendur Vísis Eitthvað í íslensku samfélagi fjandsamlegt börnunum okkar Simmi vinsælasti leynigesturinn „Þetta er Íslandsmet, Íslandsmet í svikum“ Tal um Ingu eftir kosningar ekki til sóma Gummi lögga er maður ársins 2025 Árangur breyti ekki alltaf upplifun fólks „Viðreisn jafnvel erfiðari viðfangs en Flokkur fólksins“ Vara við hættu á sinubruna Haldlögðu metmagn af fíkniefnum á árinu Vanhelgunin ýmist skemmdarverk eða persónuleg árás Árið gert upp í Kryddsíld 2025 Hafþór Freyr maður ársins að mati lesenda Vísis og hlustenda Bylgjunnar Segir myndbandsupptöku af því þegar skórnir voru teknir Tveir með alvarlega áverka eftir hnífstunguárás Vonast til að rafmagn verði komið á seinni partinn Rúmur helmingur bjartsýnn fyrir 2026 Grunaður um stórfellda líkamsárás og frelsissviptingu „Við bara svolítið sitjum uppi með þetta“ Sjá meira
En hverjar eru vaktirnar þrjár? Fyrsta vaktin er hið launaða starf utan heimilisins og en í annarri vaktinni felast heimilisstörfin sem framkvæmd eru eins og að ryksuga, skúra, innkaupin og að skutla börnunum á æfingar og svo framvegis. Hulda segir að byrðar sem tengjast þriðju vaktinni falli helst á konur en hvað felst í þriðju vaktinni? „Það er þetta ósýnilega og hugræna, að muna eftir að muna. Hvað vantar í búðinni? Hvaða föt barnanna þarf að endurnýja? Hvenær á afi afmæli? Í þriðju vaktinni er ósýnlega utanumhaldið og skipulagið; vinnan sem felst í því að leggja hlutina upp til þess að þeir gangi eftir,“ útskýrir Hulda. Hulda bendir á að þegar konur leiti til maka sinna örþreyttar og í von um að dreifa álaginu séu viðbrögð á borð við „slakaðu á, hvaða stress er þetta eiginlega?“ ekki vænleg til árangurs. „Þetta eru í rauninni viðbrögðin sem eru samt mjög algeng og mjög margar konur þekkja og tengja við. Þetta eru viðbrögð sem gera lítið úr vandanum og konur hafa jafnvel upplifað sig gaslýstar“ Streituvaldandi að muna eftir fimm hundruð hlutum Hulda nefnir sem dæmi konu sem nálgast maka sinn í von um jafnara álag. „Ég er að reyna að segja hérna að ég sé undir allt of miklu álagi. Geturðu tekið ábyrgðina með mér?“ Viðbrögð makans á borð við „Hvað er þetta? Þetta er nú ekkert svona mikið mál. Þetta er bara einhver einn hlutur sem þú ert að kvarta yfir,“ sé ekki gagnleg því þau geri lítið úr vandanum. „Þegar þessir hlutir eru orðnir fimm hundruð þá er þetta orðið svolítið þungt að bera“ Hið hugræna álag sé afar streituvaldandi til lengri tíma. „Við verðum að muna að þetta hefur alvarlegar afleiðingar, streita og kulnun. Konur upplifa oft þunglyndis- og kvíðaeinkenni og upplifa sig einmana og að makinn hlusti ekki á þær og þetta sé ég mjög mikið í vinnunni minni. Viðbrögð kvenna við þessari grein og VR herferðinni um þriðju vaktina leyna sér ekki því þær eru bara „Ó guð, takk fyrir að nefna þetta og takk fyrir að setja þetta í orð“ því það er þvílíkt þakklæti sem við finnum frá konum.“ Það sé alveg sérstaklega í aðdraganda jólahátíðarinnar sem byrðarnar þyngjast á þriðju vaktinni. „Þetta er það sem rannsóknir sýna og hafa sýnt í áratugi, þetta er að valda konum mjög mikilli streitu og of mikil streita í of langan tíma er mjög skaðleg heilsunni okkar.“ Líka uppskorið reiði hjá lesendum vegna pistilsins En það er ekki bara þakklæti sem grein þeirra hjóna hefur vakið. Skrifin hafa nefnilega líka vakið reiði. „Það er rosalega eðlilegt að aðilinn sem ekki tekur jafnmikinn þunga heima „triggerist“ við að lesa svona grein. En það væri svo gott ef fólk gæti reynt að hugsa þetta í samhengi við það sem rannsóknir hafa sýnt síðustu áratugina að byrðin fellur miklu þyngra á konur og það er bara í sögulegu samhengi stutt síðan konur fóru út á vinnumarkaðinn. Þær sáu áður um þessa hluti en þeir fylgdu þeim út á vinnumarkaðinn. Þær bara tóku þetta álag með sér í bakpoka út á fyrstu vaktina [launað starf utan heimilis]. Þetta er ekki persónuleg árás á karla,“ segir Hulda sem bendir á að það sé öllum hollt að lesa greinina og máta sig við hana og spyrja sig hvort það sé eitthvað í henni sem eigi við um parasambandið og hvort hægt sé að lagfæra einhverja hluti. Hulda segist sammála því sjónarmiði að allt þurfi ekki að vera fullkomið og að jólin þurfi ekki að vera „glansandi“ og að hver einasta gjöf þurfi ekki að hitta fullkomlega í mark. Hún segir málið ekki snúast um það. „Oft segir fólk: „hvaða, hvaða það gerist ekki neitt þó það séu ekki aukaföt í leikskólanum, það gerist ekki neitt þó að við gleymum afmælinu hans afa og þó það séu ekki sundföt í skólanum?“ Það gerist ekkert stórkostlegt en við viljum kannski hafa einhvern ákveðinn standard á bara hvernig við lifum, hvernig við hugsum um fjölskylduna okkar, tengslin okkar, börnin okkar, heimilið okkar. Við viljum hafa einhvern standard og ég held að það eigi við um okkur öll.“
Jafnréttismál Jól Tengdar fréttir Huggulegt um jólin? Hver stendur þriðju vaktina í aðdraganda jólanna? Á bakvið hverja huggulega jólahátíð er kona* sem hefur séð til þess að öll fái réttu pakkana, krakkarnir séu í betri fötunum, matarborðið sé hátíðlegt, kertin endurnýjuð og að allir litlu hlutirnir séu til staðar sem gera jólin að einhverju öðru en hversdagslegu matarboði, án þess að nokkur hafi endilega haft orð á því. 30. nóvember 2022 12:31 Mest lesið Íslendingar tjá sig um skaupið: „Versta skaup ever“ eða það besta í manna minnum? Lífið Tugir látnir eftir sprengingu í svissneskum skíðabæ Erlent Á bak við tjöldin: „Með alls konar exit plans, trúið mér“ Innlent Kirkja í Amsterdam alelda Erlent Fyrsta barn ársins kom í heiminn klukkan 00:24 Innlent Vanhelgunin ýmist skemmdarverk eða persónuleg árás Innlent Fjögurra stiga skjálfti í Bárðarbungu: „Stærsti skjálftinn á árinu“ Innlent Kamilla Bretadrottning greinir frá kynferðisofbeldi Erlent Miðahafi á Íslandi vann 642 milljónir í Víkingalottói Innlent Segir myndbandsupptöku af því þegar skórnir voru teknir Innlent Fleiri fréttir Fimmtán leituðu á bráðamóttöku vegna flugeldaslysa Íslendingar tjá sig um skaupið: „Versta skaup ever“ eða það besta í manna minnum? Fjögurra stiga skjálfti í Bárðarbungu: „Stærsti skjálftinn á árinu“ Hvetur Íslendinga til að hafna „svartagallsrausi“ Ríflega tuttugu útköll vegna eldsvoða Vill annað sætið hjá Samfylkingunni í borginni Kveðst hlakka til að mæta aftur til starfa Á bak við tjöldin: „Með alls konar exit plans, trúið mér“ Fyrsta barn ársins kom í heiminn klukkan 00:24 Miðahafi á Íslandi vann 642 milljónir í Víkingalottói Stunguárás og margar tilkynningar um flugeldaslys Gleðilegt nýtt ár kæru lesendur Vísis Eitthvað í íslensku samfélagi fjandsamlegt börnunum okkar Simmi vinsælasti leynigesturinn „Þetta er Íslandsmet, Íslandsmet í svikum“ Tal um Ingu eftir kosningar ekki til sóma Gummi lögga er maður ársins 2025 Árangur breyti ekki alltaf upplifun fólks „Viðreisn jafnvel erfiðari viðfangs en Flokkur fólksins“ Vara við hættu á sinubruna Haldlögðu metmagn af fíkniefnum á árinu Vanhelgunin ýmist skemmdarverk eða persónuleg árás Árið gert upp í Kryddsíld 2025 Hafþór Freyr maður ársins að mati lesenda Vísis og hlustenda Bylgjunnar Segir myndbandsupptöku af því þegar skórnir voru teknir Tveir með alvarlega áverka eftir hnífstunguárás Vonast til að rafmagn verði komið á seinni partinn Rúmur helmingur bjartsýnn fyrir 2026 Grunaður um stórfellda líkamsárás og frelsissviptingu „Við bara svolítið sitjum uppi með þetta“ Sjá meira
Huggulegt um jólin? Hver stendur þriðju vaktina í aðdraganda jólanna? Á bakvið hverja huggulega jólahátíð er kona* sem hefur séð til þess að öll fái réttu pakkana, krakkarnir séu í betri fötunum, matarborðið sé hátíðlegt, kertin endurnýjuð og að allir litlu hlutirnir séu til staðar sem gera jólin að einhverju öðru en hversdagslegu matarboði, án þess að nokkur hafi endilega haft orð á því. 30. nóvember 2022 12:31