„Það er verið að dreifa at­hyglinni, það er verið að auka ó­vissu“

Fyrir tveimur vikum sléttum birtist frétt á Vísi þar sem ranglega var haft eftir utanríkisráðherra að hún hefði rætt mögulega undanþágu Íslands frá sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins við Rob Jetten forsætisráðherra Hollands. Ummælin vöktu athygli og birtust á annan tug frétta á þrettán dögum byggðar á misskilningnum. 

Þorgerður gerði ekki athugasemd við endurteknar frásagnir af samtali hennar og að hún væri sögð hafa rætt við Jetten fyrr en í gær. Siðareglur ráðherra kveða á um að ráðherra hafi frumkvæði að því að leiðrétta rangar eða villandi upplýsingar og misskilning eins fljótt og auðið er. Stjórnarandstæðingar hafa velt því upp hvort Þorgerður hafi gerst brotleg við reglurnar.

„Ef að ég ætti að elta allt það sem að er ekki satt eða ranglega haft eftir mér, að þá gerði ég nú lítið annað en það. Meginmálið er að fókusera á þetta verkefni, sem er þjóðaratkvæðagreiðslan.“

Þorgerður hefur tvo aðstoðarmenn auk upplýsingafulltrúa utanríkisráðuneytisins og starfsmanna þess. Hún segir aðstoðarmenn sína ekki alltaf viðstadda viðtöl og áhersla í ráðuneytinu hafi verið á þjóðaratkvæðagreiðsluna.

„Við erum bara upptekin við það að þjóðaratkvæðagreiðslan, að fólkið verði vel upplýst, að það verði ekki sett út í þetta kosmos, einhver óvissa, einhverjar rangfærslur og fleira.“

Þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram í lok ágúst og spurt verður hvort hefja eigi að nýju viðræður við Evrópusambandið. 

„Þetta eru ekki kosningar um aðild að Evrópusambandinu, þetta eru ekki kosningar um aðlögun að Evrópusambandinu. Þetta er fyrsta skrefið, þetta er varfærið skref í þá veru, einmitt að ganga til samninga við Evrópusambandið.“

Þorgerður vísar til ummæla stækkunarstjóra og fiskveiðistjóra Evrópusambandsins um að tekið sé tillit til sérstakra aðstæðna umsóknarríkja. Hún segir sögu sambandsins sýna að ólíkar lausnir hafi náðst. 

„Saga Evrópusambandsins er einmitt áhugaverð í þeim efnum og sýnir fram á að það hefur verið hægt að fá bæði varanlegar sem tímabundnar lausnir, undanþágur og svo framvegis.“

Lesa má viðtal við Þorgerði Katrínu í lengra máli hér fyrir neðan.

Nú hefur komið fram að ranglega var haft eftir þér í frétt fyrir tveimur vikum. Hvers vegna var ekki gerð athugasemd við þetta fyrr?

„Já, ef ég ætti að elta allt það sem er ekki satt eða ranglega haft eftir mér þá gerði ég nú lítið annað en það. Meginmálið er að fókusera á þetta verkefni, sem er þjóðaratkvæðagreiðslan. Hún snýst um það hvort við eigum að hefja samningaviðræður að nýju, hún snýst um samningaviðræður, ekki um eitthvað allt annað. Þannig að það er það sem mér finnst skipta mestu máli en ekki þetta kannski þetta nöldur í sumum.“

Það kemur sumum spánskt fyrir sjónir að ráðherra með tvo aðstoðarmenn á bak við sig og heilt ráðuneyti geri ekki athugasemdir fyrr. Hvað viltu segja um það?

„Já, það er nú einfaldlega þannig að bæði það að sjálf er ég ekki að elta allar rangfærslurnar og síðan eru bara aðstoðarmennirnir ekki alltaf með mér þegar ég er í viðtölum, þannig er það nú bara og við erum bara upptekin við þjóðaratkvæðagreiðsluna, að fólkið verði vel upplýst, að það verði ekki sett út í þetta kosmos, einhver óvissa, einhverjar rangfærslur og fleira. Við erum bara að reyna að draga fram að þetta snýst um samningaviðræður. Það hafa mínir kollegar í útlöndum ítrekað sagt og ég var nú að fletta upp meðal annars opinberum skilaboðum fyrir einhverri viku síðan frá stækkunarstjóra ESB. Við vitum alveg hvað fiskikommissarinn sagði þegar hann kom hingað að samningaviðræður eru samningaviðræður og eðlilega er verið að líta til sérstakra aðstæðna hvers umsóknarríkis fyrir sig og það gildir um Ísland líka. Þannig að mér finnst bara áhugavert að sjá hvað tilteknir einstaklingar eru allt í einu orðnir svona litlir í sér. Við eigum að vera með kassann úti, við eigum að vera hugrökk. Við erum að fara í samningaviðræður og við vitum nákvæmlega hvað við viljum fá fram og ég vil draga fram sérstaka leiðsögn utanríkismálanefndar Alþingis þar sem hún dregur fram helstu samningsmarkmiðin, meðal annars á sviði fiskveiðistjórnunar, á sviði landbúnaðar, á sviði launamála og almenns vinnumarkaðar, á sviði loftslagsmála og svo framvegis og ég tala nú ekki um varnar- og öryggismál. Þannig að samningsmarkmiðin liggja fyrir og við eigum að fara að einbeita okkur að því að vera tilbúin ef og þegar þjóðin segir já.“

Skömmu eftir að leiðréttingin birtist í gær voru einhverjir farnir að benda á að mögulega væri þetta brot á siðareglum ráðherra. Hvernig þætti þér viðeigandi að brugðist væri við því?

„Eins og ég segi, ég er ekki að elta allar þessar rangfærslur. Ég væri þá bara ekki að gera annað og mér sýnist þetta koma einmitt frá hópnum og frá fólkinu sem var og er alltaf tilbúið til þess að stökkva á hvaða dellu sem sett er fram hverju sinni. Sameinumst nú um það að vera sterk þegar við komum að samningsborðinu, sama hvaðan við komum. Við erum að tala fyrir hagsmunum Íslands. Við erum að tala inn í framtíðina og við eigum að sameina okkar krafta þar, ekki, eins og ég segi, ekki vera að þessu nöldri og eftir atvikum rangfærslum líka.“

Aðeins svona meira um Evrópusambandið og þetta mál: Er annað mögulegt en að við verðum hluti af sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins?

„Já, eins og ég segi, það hefur verið undirstrikað að þetta eru samningaviðræður og bæði fiskveiðikommissarinn og stækkunarstjórinn hafa sagt opinberlega að þegar er komið út í samningaviðræður þá er eðlilega tekið tillit til sérstakra áherslna og aðstæðna hjá hverju umsóknarríki. Ég ætla líka að segja að það er ákall mitt til þeirra sem eru svona á móti öllu þessu ferli: Ekki tala niður okkar stöðu, ekki tala niður okkar samningsstöðu. Við ætlum að verja íslenska hagsmuni, við ætlum að sækja fram. Þetta eru samningaviðræður og ég hefði nú haldið að við Íslendingar ættum að kunna að semja.“

Eins og þú segir, þetta eru samningaviðræður. Þú hefur sagt að sú staðreynd hafi kafnað í hávaða undanfarnar vikur. Umræðan snúist um getgátur, misskilning og útúrsnúninga. Hvað áttu við með því?

„Ja, bara þetta núna bara undanfarið. Ég held að það sé verið að reyna að láta þessa þjóðaratkvæðagreiðslu snúast um eitthvað allt annað heldur en hún í raun snýst um. Það er verið að dreifa athyglinni, það er verið að auka óvissu. Þetta er mjög einfalt. Þetta snýst um samningaviðræður, þetta snýst ekki, þetta eru ekki kosningar um aðild að Evrópusambandinu, þetta eru ekki kosningar um aðlögun að Evrópusambandinu. Þetta er fyrsta skrefið, þetta er varfærið skref í þá veru, einmitt að ganga til samninga við Evrópusambandið, vera með kassann út, draga fram okkar sérstöðu og sýna fram á það hversu mikilvægt er að allar líkt þenkjandi þjóðir á Vesturlöndum standi saman á þessum tímum sem nú eru og ég held einmitt að samstaða þjóða en líka samstaða innanlands um þessi mál ætti að vera nokkuð svona skiljanleg.“

Þú hefur talað um sérlausnir og mögulegar undanþágur. Er ekki eðlilegt að menn rýni í þau ummæli og velti fyrir sér möguleikum Íslands og hvað saga Evrópusambandsins sýnir að sé mögulegt í þeim efnum?

„Já, einmitt, saga Evrópusambandsins er einmitt áhugaverð í þeim efnum og sýnir fram á að það hefur verið hægt að fá bæði varanlegar og tímabundnar lausnir, undanþágur og svo framvegis. En enn og aftur: Ég undirstrika það að þetta eru samningaviðræður, samningsmarkmiðin, leiðarljósin eru komin út frá þinginu, frá meirihluta utanríkismálanefndar, þar sem við ætlum að tryggja okkar hagsmuni þegar kemur að fiskveiðistjórnun, landbúnaðarmálum, byggðamálum, umhverfismálum og varnarmálum, svo dæmi séu nefnd.“

Eins og þú bendir á, þetta eru samningaviðræður. Það samt, fólk ruglar samningaviðræðum, aðildarviðræðum, þetta eru lík orð. Er ekki skiljanlegt að fólk ruglist og velti þessu fyrir sér? Mér skilst að í þingsályktunartillögunni segi einmitt aðildarviðræður, en þetta eru samningaviðræður?

„Já, já, þetta eru samningaviðræður og það er alveg rétt hjá þér að fólk er bara að velta alls konar hlutum fyrir sér. En þeir sem bera mjög mikla ábyrgð á því að upplýsingar séu réttar og að það sé ekki verið að henda óvissu inn í dæmið eru meðal annars stjórnmálamenn í öllum flokkum. Ég bara ætla að skora á okkur öll sem erum í stjórnmálum að tala af yfirvegun, tala af raunsæi og tala um það sem raunverulega málið snýst um og þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um samningaviðræður.“

Þú hjólaðir aðeins í Morgunblaðið um daginn. Hanna Katrín atvinnuvegaráðherra deildi færslu á Facebook í gær þar sem Sýn var sakað um að beita sér fyrir hagsmunum útgerðarinnar. Er þetta réttlætanlegt, að hjóla svona í fjölmiðla?

„Sko, ég vil undirstrika það að á öllum þessum fjölmiðlum eru afburðablaðamenn, yfirburðablaðamenn, en það eru líka og mín spjót hafa verið að beinast að Morgunblaðinu af því þeir hafa komið þeir blaðamenn nokkuð tæpitungulaust fram í þá veru að þeir vilja berjast gegn, þeir eru nei-arar og þess vegna verður fólk einfaldlega að vita hvaðan þeir koma þegar þeir eru að skrifa sínar fréttir. Mér finnst það bara heiðarleg nálgun en ég undirstrika og vil draga fram að fjölmiðlar eru sem aldrei fyrr mikilvægir, bæði í aðdraganda þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu en líka bara almennt í heiminum. Það er mikil upplýsingaóreiða í gangi, þetta er mikið álag á fólki sem stendur í stafni, hvort sem það er í stjórnmálum í öllum flokkum eða ekki síður inni á fjölmiðlum og allt þetta kannski hvetur okkur til þess að líta í eigin barm og gæta þess að vanda sig og gera hlutina vel. Þú veist, síðan er það hitt bara sem að ég skil ekki af hverju menn vilja ekki sjá samning og ég skil ekki af hverju fólk er hrætt við það, hvaða hagsmuni er verið að verja þar? Er maður auðvitað að spyrja sig og það eru eðlilegar spurningar en spurningin í lok ágúst, hún er ósköp skýr, hún snýst um það: Hefja samningaviðræður að nýju? Já, eða nei og ég vonast til þess að með jáinu þá opnum við dyr, þá opnum við dyrnar að samningaborðinu. Og við Íslendingar, við erum bara töffarar þegar kemur að því að verja okkar hagsmuni.

Þessi mistúlkuðu ummæli. Þú talaðir um að hafa rætt við Hollendinga og aðra kollega. Hvaða Hollendingar voru þetta sem þú ræddir við og þegar þú talar um kollega, ertu þá að meina utanríkisráðherra eða aðra ráðherra, eða hverja ertu að tala um?

„Ég er alla jafna að tala um mína kollega sem eru utanríkisráðherrar og eftir atvikum líka varnarmálaráðherrar. Það eru svona helstu ráðherrarnir sem ég er í samskiptum við og líka náttúrulega sem þróunarráðherra en þetta eru þeir kollegar sem ég er í hvað mestum samskiptum við. Ég vona að okkur Íslendingum beri áfram gæfa til einmitt að byggja upp öflug tvíhliða sambönd og ég sé líka að sama hver niðurstaðan verður síðan í atkvæðagreiðslunni þá erum við búin að byggja upp gott net, gott tengslanet sem skiptir Íslendinga líka miklu máli á óróatímum sem við erum að upplifa. Það er ríkara sem aldrei fyrr að vestrænar líkt þenkjandi þjóðir standi saman um grundvallargildi sem við viljum gæta sérstaklega að. Lýðræði, frelsi, mannréttindi, friðhelgi landamæra og sjálfsákvörðunarrétt þjóða.“

Hefur einhver ráðherra eða ráðamaður hjá ESB eða annar lofað undanþágum frá sameiginlegum stefnum ESB eins og sjávarútvegsstefnunni?

„Eins og ég segi og ítreka aftur, Costas Kadis, fiskveiðikommissarinn, kom hérna og sagði svipað og til að mynda stækkunarstjórinn sagði í opinberum skilaboðum sínum fyrir nokkrum vikum að þetta væru samningaviðræður. Það er eðlilega tekið tillit til séraðstæðna umhverfis hvers ríkis, umsóknarríkis. Og það er farið út í slíkar samningaviðræður með það í huga. Við Íslendingar vitum það og erum með leiðarljósin frá þinginu. Við vitum alveg hvað það er sem við viljum fá í gegn í svona samningaviðræðum. Það á enginn að vera hræddur við að nálgast það undirstrikað, þetta eru samningaviðræður. Þetta undirstrikaði líka franski utanríkisráðherrann bara núna í upphafi vikunnar þar sem hann sagði: Síðan Ísland byrjaði 2009-2010 á þessari vegferð að þá hefur heimurinn breyst, Evrópusambandið hefur breyst, það hefur bara mjög margt breyst og það er eðlilegt að við semjum út frá því umhverfi sem við lifum í í nútímanum en ekki einhverju sem var.“

Eins og við höfum komið svo sem nokkrum sinnum inn á er komin ákveðin svakaleg harka í þessa umræðu um viðræðurnar. Áttu von á enn meiri hörku í ágúst? Það er enn þá rúmur mánuður í atkvæðagreiðslu.

„Ég ætla bara að einblína á það sem ég er að gera og tala við þjóðina, tala við fólk. Mér þykir vænt um það að fólk sé að stoppa mann á götu, spyrja spurninga. Það er að mæta á fundi og fleira. Og það er mitt verkefni. Hvernig aðrir haga sér, ég hef ekki stjórn á því, ég bara skora á fólk, hvaðan sem það kemur, að upplýsa þjóðina og ekki telja henni trú um eitthvað annað en það nákvæmlega. Þetta er þjóðaratkvæðagreiðsla um samningaviðræður, ekkert annað.“

Hver eru samningsmarkmið Íslands?

„Já, þau koma mjög skýrt fram meðal annars í nefndaráliti utanríkismálanefndar og það er að Íslendingar verði með yfirráð yfir fiskveiðunum, byggist á sjálfbærni, hagkvæmni, því að við stjórnum okkar málum sjálf í landbúnaði, að við höldum Ég vil helst sjá íslenskan landbúnað eflast enn frekar og það eru ákveðin skýr leiðarljós þar. Það eru líka ákveðnir hlutir sem tengjast varnarmálunum sem skipta okkur miklu máli, ekki síst núna þegar við sjáum hernaðinn ekki vera með hefðbundnum hætti heldur ekki síður birtast í formi tolla, það er ákveðin hernaðarráðstöfun og hefndarráðstöfun. Við sjáum líka þessar fjölþættu ógnir sem fela í sér árásir á innviði. Við erum búin að sjá hér rússnesk skip sem voru á svamli hér í kringum landið fyrir einhverjum dögum síðan, fylgjast með okkar neðansjávarinnviðum. Þarna þurfum við á samstarfi ríkja að halda, ekki síst Evrópuríkja sem eru í forystu á þessu sviði.“