Skyn­semi fremur en upp­hrópanir í út­lendinga­málum

Ástandið í innflytjenda- og hælisleitendamálum hér á Íslandi hefur verið mikið til umræðu að undanförnu. Sem lögmaður fylgist ég náið með þeim lagabreytingum sem gerðar hafa verið í þessum málaflokk m.a. til að bregðast við auknum fjölda umsókna um alþjóðlega vernd. Nýjustu lagabreytingarnar á þessu sviði hafa vakið sterk viðbrögð, sérstaklega áform um uppsetningu svokallaðra brottfararstöðva fyrir útlendinga sem bíða brottvísunar. Í opinberri umræðu hefur þessu úrræði oft verið lýst á neikvæðan hátt. Þegar málið er skoðað út frá lögfræðilegu og praktísku sjónarhorni er ljóst að verið er að gera of mikið úr þessu. Brottfararstöðvar eru hvorki óeðlilegar né ómannúðlegar, heldur nauðsynleg ráðstöfun.

Við verðum að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann blasir við. Ef ríkið hefur ekki yfir að ráða úrræðum fyrir einstaklinga sem lögregla þarf að hafa eftirlit með – til dæmis vegna óljóss bakgrunnsupplýsinga eða yfirvofandi brottvísunar – er um fáa kosti að ræða. Hingað til hafa þessir einstaklingar verið hnepptir í gæsluvarðhald og vistaðir í fangelsum landsins. Að vista fólk í fangelsum, sem ekki hefur framið neitt refsivert af sér, stríðir gegn grundvallarhugmyndum um mannúð og réttaröryggi. Almenn fangelsi eru ætluð afbrotamönnum, ekki umsækjendum eða hælisleitendum á grundvelli útlendingalaga. Sérstakt úrræði eins og brottvísunarstöðvar koma beinlínis í veg fyrir að fólk sé vistað í fangelsum landsins.

Íslensk stjórnvöld eru ekki að búa til nýja stefnu úr lausu lofti. Þessi útfærsla er eðlilegt skref til að samræma okkar löggjöf við það sem þekkist best á Norðurlöndunum og innan Evrópusambandsins. Með lögunum er m.a. verið að klára innleiðingu á svokallaðri brottvísunartilskipun ESB. Með þessum breytingum er verið að tryggja að hægt sé að framfylgja lögmætum ákvörðunum Útlendingastofnunar og dómstóla, eftir atvikum, með skilvirkum hætti, í þeim tilvikum sem talin er þörf á. Fólk mun ennþá eiga kost á því að yfirgefa landið sjálft eða í samvinnu við yfirvöld. Brottfarastöðvar eru fyrst og fremst hugsaðar fyrir þá sem eru ósammvinnuþýðir, hafa brotið af sér eða hætta talin stafa af. Skilvirkni og mannúð þurfa að fara saman. Sérhæfð stöð tryggir líka að hægt sé að veita viðeigandi þjónustu, túlkaaðstoð og lögfræðilega ráðgjöf á einum stað. Það þjónar hagsmunum allra að ferlið sé gagnsætt og öruggt.

Ég tel nauðsynlegt að við drögum úr tilfinningalegum upphrópunum þegar rætt er um innflytjendamál. Uppsetning á sérstökum búsetuúrræðum er lögfræðilega rökrétt viðbragð við flóknu úrlausnarefni. Valkosturinn að nýta fangelsi í staðinn eins og nú er gert eða missa alfarið stjórn á eftirliti er einfaldlega ekki boðlegt. Hér er verið að stíga eðlilegt og nauðsynlegt skref til að tryggja lög og reglu í íslensku samfélagi.

Höfundur er hæstaréttarlögmaður.