„Getum við þá hætt að tala um rafvarnarvopn?“

Þórhildur Sunna Ævarsdóttir fyrrverandi þingmaður Pírata gerir málinu skil í aðsendri grein á Vísi. Tilefnið eru fréttir af manni sem lögreglan á Suðurnesjum hafði afskipti af í vikunni í kirkjugarðinum í Keflavík. Maðurinn hafði hellt yfir sig íkveikjuvökva og beitti lögreglan rafbyssu. Lýsti sjónarvottur því hvernig kviknað hefði í manninum, sem fluttur hefur verið til Noregs með brunasár á um helmingi líkamans. Var sjónarvottinum gert af lögreglu að eyða myndbandi af handtökunni en lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefur fullyrt að engin réttarspjöll verði vegna þessa.

Almenningur hafi átt að verða öruggari

„Þegar Jón Gunnarsson, þáverandi dómsmálaráðherra tók fyrirvaralausa og ólögmæta ákvörðun um að gefa lögreglu heimild til þess að bera rafbyssur sagði hann okkur að þannig yrði almenningur öruggari. Að þannig yrðu mál lögreglu leyst með minni valdbeitingu en annars þyrfti,“ skrifar Þórhildur Sunna.

Vísar Þórhildur Sunna til niðurstöðu Umboðsmanns Alþingis um að dómsmálaráðherra hafi brotið gegn góðum stjórnsýsluháttum þegar hann tók ákvörðun um aukinn vopnaburð lögreglu án þess að bera málið upp í ríkisstjórn. Sagði Jón við Fréttablaðið í mars 2023 að hann teldi þetta ekki áfellisdóm yfir sinni stjórnsýslu, umboðsmaður hefði komist að þeirri niðurstöðu að hann hefði ekki brotið nein lög.

Notkun rafbyssa var heimiluð með breytingum á reglum um valdbeitingu lögreglumanna og beitingu á valdbeitingartækjum í desember 2022. Það var svo í september 2024 sem lögreglan tók þær í notkun. Greint var frá því síðasta mars að lögregla hafi þá dregið rafbyssur fram hundrað sinnum frá því þær voru fyrst teknar í notkun.

Þórhildur Sunna segir fulltrúa lögreglunnar, sem talað höfðu hástöfum fyrir því að fá að bera rafbyssur hafi sagt að það væri skárra að fá í sig rafstraum heldur en kylfuhögg. Rafbyssur væru til góða þar sem skárra væri að fá nokkur þúsund volt beint í æð í stað kylfuhöggs.

Þurfi að stofna til sjálfstæðs eftirlits með störfum lögreglu

„Tilefni þessarar greinar er auðvitað þetta rosalega mál, mál þar sem lögreglan er sögð hafa neytt vitni með hótunum til þess að eyða myndbandsupptöku af atburðum. En það er fleira sem kemur til. Lögreglan hefur um ókomna tíð fengið nokkurn veginn afskiptalaust að stjórna því hvernig fréttir eru sagðir af henni og hvaða orð eru notuð til þess að lýsa háttsemi hennar. Fjölmiðar eru gjarnir á að apa yfirlýsingar upp eftir lögreglu og forðast að spyrja hana gagnrýninna spurninga um framferði sitt.“

Þórhildur Sunna fullyrðir að augljóst dæmi um þetta sé hvernig lögreglu og þáverandi dómsmálaráðherra hafi tekist að sannfæra fjölmiðla um að ekki ætti að kalla rafbyssur rafbyssur, heldur rafvarnarvopn. Hún segir það hafa verið mikilvægan áróðurssigur að fjarlæga orðið byssa úr opinberru umræðu um mjög óvinsæl vopn í huga almennings.

„Nú hefur lögreglan beitt rafbyssu á mann sem var að hlaupa í burtu frá henni. Getum við þá hætt að tala um rafvarnarvopn?“ spyr Þórhildur Sunna. Hún segir það sæta furðu að héraðssaksóknari hafi ekki hafið rannsókn af eigin frumkvæði þegar í stað.

„Lýðræði og réttarríki er ekki ókeypis og sofandaháttur gagnvart valdbeitingargræðgi yfirvalda tekur á endanum sinn toll. Hann birtist í brunasárum, líkamsmeiðingum, njósnum um saklaust fólk, barsmíðum á mótmælendum og annars konar valdníðslu. Og þrátt fyrir þrotlausa baráttu sumra er enn ekki búið að stofna til sjálfstæðs eftirlits með störfum lögreglu þó svo að vopnaburður lögreglu og eftirlitsheimildir hennar hafi verið stórauknar á undanförnum árum. Vonandi auðnast okkur að breyta því sem allra fyrst.“