Ekki allir geta sagt: „Ég græddi fúlgur fyrir fyrir­tækið í dag“

„Það sem virðist hafa verið þróunin undanfarið er að þegar mannauðsstjórar í frframkvæmdastjórnáta af störfum nýta fyrirtæki oft tækifærið til að færa stöðuna út úr framkvæmdastjórn og auglýsa hana á þeim forsendum,“ segir Kolbrún Sif Hjálmarsdóttir, mannauðsstjóri Innnes og stjórnarkona í Mannauði, samtökum mannauðsfólks á Íslandi.

„Ég veit ekki nákvæmlega hvað liggur þar að baki, en mögulega telja fyrirtækin sig vera að ná fram sparnaði með því. Mín skoðun er sú að það sé mikilvægt að mannauðsstjórar sitji í framkvæmdastjórn og taki virkan þátt í stefnumótun fyrirtækisins í heild, enda sé mannauður einn af lykilþáttum í árangri og framtíðarþróun fyrirtækja.“

Talið snýst um stöðuna sem nú er uppi, kulnun í hagkerfinu og breytt landslag á vinnumarkaði.

„Fyrir ári síðan var hörgull á fólki og barist um hverja ráðningu. Í dag er staðan allt önnur; við sjáum til dæmis hjá okkur að í almenn störf sem við auglýsum eru umsækjendur á bilinu 200–300, margt mjög hæft fólk. Á sama tíma í fyrra vorum við að fá brota brot af þessum fjölda.“

Það sem oft gerist þegar kulnun er á markaði og atvinnuleysi eykst eru breytingar á skipan stjórnenda í framkvæmdastjórn. Þar sem störf vissra aðila, eins og fjármálastjóra eða markaðsstjóra, virðast alltaf gulltryggð á meðan stjórnendur á mannauðssviði virðast lenda á milli.

„Við erum í raun alltaf að sanna virði okkar. Því við getum ekki sagt: „Ég græddi fúlgur fyrir fyrirtækið í dag,““ segir Kolbrún og vísar þar til þess að virði starfsins felist í því sem ómælanlegra er: líðan starfsfólks og ánægju eða helgun í starfi. Þrátt fyrir það koma mannauðsstjórar að launum og það er gríðarlega mikilvægt að launaáætlun sé vel unnin og ákveðið aðhald í ráðningum sé í höndum mannauðsteymis.

Alþjóðlegi mannauðsdagurinn var í gær og af því tilefni fjallar Atvinnulífið um mannauðsmálin í dag og á morgun.

Krúttlega litla Ísland

Yfirskrift Alþjóðlega mannauðsdagsins árið 2026 er „Að efla fólk til að leiða breytingar.“

„Gervigreindin er sú tækniþróun sem fyrirséð er að muni hafa gífurlega mikil áhrif á störf næstu misseri en ég held þó ekki að við séum komin á þann stað að þær breytingar sem við erum að sjá núna skýrist af þeirri tækniþróun,“ segir Kolbrún.

„Miklu frekar er það kólnun í hagkerfinu, og með breyttri heimsmynd eru fyrirtæki líka varkárari, og eðlilega eru þau að halda að sér höndum, sem kemur fram í auknu atvinnuleysi.“

Kolbrún segir Ísland að mörgu leyti heppið.

„Við erum þetta krúttlega litla samfélag sem ég viðurkenni reyndar að ég hef ofurtrú á. En krúttlega litla Ísland er líka heppið og sér á báti, það finnur maður í samtölum þegar maður er erlendis og hittir kollega,“ segir Kolbrún og nefnir dæmi.

„Í nóvember var ég í Osló á mannauðsráðstefnu. Bjó mig undir að hlýða á fróðlega fyrirlestra um gervigreindina og hvernig við gætum leitt mannskapinn sem best í gegnum þá þróun sem fram undan er,“ segir Kolbrún en bætir við:

En ég gekk út af ráðstefnunni hálfskelkuð. Því umræðan snerist um allt önnur mál, varnarmál og möguleika á stríði. Þar sem fólk spurði:

 „Hvernig ætlið þið að bregðast við á ykkar vinnustöðum ef það brýst út stríð?““

Umræðan er í takt við það sem fjölmiðlar hafa birt í fréttum frá Norðurlöndunum í vetur, nú síðast í vikunni var tilkynnt um stærstu vopnakaup Svía í sögunni.

„Okkar litla samfélag er í þessum efnum svolítið sér á báti og oft held ég að við áttum okkur ekki á því hversu heppin við erum. Við finnum kannski fyrir kólnun á hagkerfinu eða hærra eldsneytisverði en að öðru leyti erum við sem samfélag að mun minna leyti að upplifa þá ógn sem steðjar að í breyttri heimsmynd.“

Íslenskur vinnumarkaður sé frekar að upplifa bein áhrif.

„Eins og tollahækkanir og þau áhrif sem Trump hefur haft á viðskipti og atvinnulíf.“

Viðhorf skipstjórans

En hvernig tengist þetta nú allt mannauðsmálunum eða stöðunni eins og hún er í mannauðsmálum á Íslandi í dag?

Jú; „Að efla fólk til að leiða breytingar“ segir Kolbrún að snúist mikið um að tryggja að mannauðsfólk sitji áfram við borðið.

„Við ákváðum í stjórn Mannauðs að taka fyrir aðra umræðu á viðburðunum okkar í vor og rýna svolítið í stöðuna eins og hún er uppi í atvinnulífinu í dag. Því við höfum nú þegar staðið okkur vel í að ræða gervigreindina og áhrif hennar og eins og ég segi, held ég ekki að við séum sem vinnumarkaður alveg að upplifa áhrif gervigreindarinnar til fulls enn sem komið er.“

Hins vegar sé full ástæða til að ræða önnur mál.

„Það sem mannauðsmálin ganga út á er mannauðurinn og það er stórt og gríðarlega mikilvægt verkefni. Eitt það jákvæðasta sem ég hef upplifað á þeim tíu árum sem ég hef starfað við mannauðsmál er framþróun í tækninni sem gerir okkur kleift að taka saman upplýsingar, rýna í gögn og nota tól eins og gervigreindina til að spara okkur handavinnuna, og geta því fyrr farið að vinna úr þeim gögnum sem við höfum,“ segir Kolbrún og bætir við:

„Þetta aukna svigrúm sem mannauðsfólkið er að fá til þess að sitja minna við tölvuna, ná að hitta starfsfólk og taka spjallið er rosalega dýrmætt fyrir okkur og ekki síður starfsfólkið.“

Til mikils sé að vinna.

Ekki aðeins til að draga úr áhrifum til dæmis veikinda heldur líka til að auka starfsmannaánægju, minnka starfsmannaveltu og sjá til þess að grípa fyrr í taumana þegar blikur eru á lofti.“

Kolbrún segir mannauðsmálin í raun skipta gífurlega miklu máli fjárhagslega.

„Því þótt við séum ekki starfsfólk sem erum með beinum hætti að draga inn tekjur í kassann, er launakostnaðurinn hjá flestum vinnustöðum sá kostnaðarliður sem vegur hvað þyngst. Og þar komum við inn í og getum haft mikil áhrif,“ segir Kolbrún og nefnir sem dæmi að veikindi hafi verið að aukast í þjóðfélaginu undanfarin ár. Það sé gríðarlega kostnaðarsamt fyrir fyrirtækin.

Við þurfum auðvitað að standa vörð um veikindaréttinn enda grundvallarréttur starfsfólks. 

Hins vegar verðum við að þora að taka umræðuna og við þurfum að hlusta á áhyggjur atvinnurekenda. Kerfið þarf að vera sanngjarnt svo það sé sjálfbært.“

Að hennar mati þurfi því að tala fyrir skýrum skilaboðum og án nokkurrar feimni:

„Til þess að mannauðsfólk nái sem bestum árangri þarf að tryggja að mannauðsstjórar sitji áfram við framkvæmdastjórnarborðið og að ekki sé verið að hagræða með því að færa þessi hlutverk úr framkvæmdastjórn eða of mikið að blanda þeim saman við önnur hlutverk eins og gæðamál, sjálfbærni eða launavinnslu,“ segir Kolbrún en tekur fram að auðvitað sé hún með þessu að vísa í stærri félög frekar en smærri.

En er þörfin fyrir mannauðsstjóra í framkvæmdastjórn? Er ekki bara allt í lagi að færa þessi stöðugildi til eða minnka þau?

„Mín reynsla er sú að viðhorfið til mannauðsmála vinnustaða byggi að mestu leyti á því hvernig viðhorfið er hjá þeim aðila sem er í brúnni; forstjóranum eða framkvæmdastjóranum. Því reynslan er sú að oft þegar verið er að færa þessi störf til eða minnka líður ekki á löngu þar til allt er komið í fyrra horf á ný. Einfaldlega vegna þess að það skiptir fyrirtæki gríðarlega miklu máli að hafa mannauðsfólk við borðið.“