Að vera neitað um lista­manna­laun reyndist al­gjör frelsun

Þegar Vísir frétti af því að Mikael væri væntanlegur til landsins var ekki úr vegi að splæsa á hann símtali og inna hann eftir því hvað hann væri að þvælast heim? Og það stóð ekki á svörum, ýmislegt hefur drifið á daga þessa landflótta höfundar. Á daginn kemur að það er ekkert að hægjast á hinum ofvirka Mikka, nema síður sé.

„Ég er á leiðinni til Íslands út af frumsýningu kvikmyndarinnar Dimmalimm sem frumsýnd verður á Valentínusardaginn 14. febrúar í Bíó Paradís og svo á þriðjudeginum 17. febrúar hefjum við tökur á nýrri sjónvarpsþáttaröð fyrir ZDF og Arté…“

Bíddu, bíddu, hægan nú. Byrjum á bíómyndinni? Varstu að leikstýra bíómynd?

„Já, við hjónin vorum lokuð inni í íbúð í Vínarborg svo mánuðum skipti í nokkur ár að manni fannst.“

Eiginkona Mikaels er leikkonan Stefanía Berndsen.

„Já. Þetta var blessað kóvítíð sem hélt okkur föngnum. Það hafði verið mikil keyrsla á okkur í leikhúsinu og allt í einu vorum við hjónin búin að horfa á allan RuPaul Drag Race og ákváðum að ég myndi skrifa handrit og leikstýra mynd sem tekin yrði í íbúðinni okkar. Þannig að kóvítið var pínu busy hjá okkur og við lögðum allt í þetta. Við fengum Zik Zak og Þóri Snæ Sigurjónsson og Arnar Benjamín Kristjánsson til að framleiða og Frey Arnarsson hjá Obbosí til að sjá um eftirvinnslu.“

Mikael segir þá að þeim hafi tekist að sjanghæja þær Línu Thoroddsen og Elísabetu Rónaldsdóttur til að klippa myndina.

„Svo leika stelpurnar okkar í myndinni, enda lokaðar inni í þessari íbúð með okkur. Við ætluðum að vera löngu búin að frumsýna og svo höfum við alltaf verið á leiðinni til Íslands að frumsýna en fluttum til L.A. og vorum alltof upptekin þar til nú.“

Í fimbulkulda í Chicago

Kóvít-mynd. Ók. Og um hvað er hún?

„Sko, við vorum að koma úr leikhúsinu og ég mikið upptekinn af leikbókmenntunum. Handritið byggir að hluta til á Medeu eftir Evripídes. Sá forni harmleikur var um þau Jason og Medeu. Klassísk saga og þemað á enn fullt erindi. Þaðan kemur inspírasjónin, sjáðu til, en Dimmalimm er um íslenska konu sem kemur heim af geðsjúkrahúsi og lokar sig inni í íbúð í Vínarborg til að taka lokabardagann við eigin geðveiki.“

Ó, ég hélt að Dimmalimm vísaði bara til Muggs?

„Líka. Þú verður bara að sjá myndina.“

Ég skil. Fyrir tveimur árum var Mikael að koma undir sig fótunum í L.A. en hvernig hefur gengið?

„L.A. er æðisleg en við erum reyndar með annan fótinn í Chicago þessi misserin þar sem við keyptum hús hérna í úthverfi. Chicagoland kalla þeir það. L.A. er náttúrulega eins og að búa í paradís þannig séð en verandi Íslendingar þá söknuðum við árstíða. Hér er nóg af þeim.“

Chicago? Er ekki fimbulvetur þarna hjá þér?

„Eh, jú. Fyndið með Ísland að þegar maður býr lengi erlendis þá uppgötvar maður að það er bara ein árstíð á Íslandi, haust. Í L.A. er líka bara ein árstíð, sumar. Hérna í „midwest“ eins og þeir kalla það eru allar fjórar árstíðirnar: vetur, sumar, vor og haust. Æðislegur vetur þar sem snjóar í lok nóvember eða upphafi desember og sá snjór fer ekkert aftur fyrr en það vorar í mars. Þá er vorið alveg guðdómlegt og sumarið er rakt og heitt eins og sumur eiga að vera, oft þrjátíu til fjörutíu stiga hiti með hitaskúrum sem þú getur hér um bil baðað þig í. Haustin eru ekkert ósvipuð og árstíðin eina á Íslandi, nema það er ekki eins mikið rok nema úti á landi þar sem eru ófáir hvirfilbyljir.“

Neitar að afhenda Bjössa í World Class peninginn

Ertu enn að æfa líkamsrækt eins og óður maður í fimbulkuldanum í Chicago?

„Að sjálfsögðu. Æfi með félögum mínum í svona karlagrúbbu sem kallast F3. Á hverjum morgni klukkan 5 eða 5.30.“

Úfff. Og hvað er F3?

„Fitness, Fellowship og Faith.“

Það er eins ammerískt og hugsast getur.

„Eins og þú veist þá er styttra til Guðs í henni Ameríku. Við hittumst á bílastæðum eða görðum og gerum burpees og armbeygjur eins og óðir menn í klukkutíma á hverjum morgni, sjö daga vikunnar. 

Þetta er frábær félagsskapur. Þessi karlagrúbba er starfrækt um allan heim og þar eru engin félagsgjöld. Mér hefur aldrei liðið vel með að gefa einhverjum Bjössa í World Class peningana mína. Líkamsrækt er eitthvað sem allir geta gert og hún á ekki að kosta neitt. Aldrei.“

Og hvað ertu þá orðinn trúaður eins og vinir þínir í Ameríku?

„Auðvitað. Ég hef alltaf verið leitandi, eins og þú veist. Ég reyndi mikið við búddisma um tíma og fór meira að segja á vikulangt hugleiðslunámskeið þegar ég varð fertugur. Þar var ég í þögn og hugleiddi í sjö sólarhringa. 

Mér fannst það alltaf miklu smartara en að þvælast á þagnardögum í Skálholti. 

Ég var eins og liðið sem vill frekar drekka kakó með einhverjum gaur á Skólavörðustígnum eða hvar þessar kakóseremóníur eru haldnar. Það var svo exótískt og spennandi. En svo eftir því sem ég eldist hef ég mýkst rosalega mikið gagnvart kristindóminum og bara fagna þeirri menningu sem ég ólst upp við í Vogaskóla.“

Sjónvarpsþættir að fara í tökur

En hvað með þessa sjónvarpsþætti sem þú nefndir í upphafi og eru að fara í tökur hér á landi?

„Já, það er nú saga að segja frá því. Þegar við hjónin bjuggum í Vín var frúin fastráðin við hið virta leikhús Burgtheater og ég var eitthvað að vinna við að þróa og endurskrifa sjónvarpsþætti fyrir þýskt sjónvarp. Framleiðandi sem ég þekkti bað mig um hugmynd að sjónvarpsþáttum sem Stefanía gæti verið aðalhlutverk í og ég skrifaði þætti fyrir hana.“

Þetta var fyrir fimm eða sex árum, og nú eru loks að hefjast tökur. 

„Þetta hefur verið langt og strangt þróunarferli en þættirnir gerast í Berlín og Reykjavík. Sögusviðið er Berlín rétt eftir hrun kommúnismans í Þýskalandi og hrun kapítalismans tuttugu árum síðar á Íslandi þegar allir bankarnir á Íslandi fóru á hausinn.

Þetta er samt klassískur krimmi og löggusjónvarpsþáttur og á Íslandi erum við að gera þetta með sjónvarpi Símans. Óskar Þór Axelsson leikstýrir seríunni þannig að ég kíki bara á sett til að sýna á mér andlitið því nú er þetta í höndum Óskars og hans fólks.“

Og eru fleiri seríur á leiðinni?

„Já, það ætla ég rétt að vona. En maður veit aldrei. Eftir kóvítið hætti ég að skrifa fyrir leikhús og sneri mér alfarið að handritsskrifum. En það er ekki þannig í sjónvarpsbransanum að allt sem maður selur endi á skjánum. Ég er búinn að skrifa seríur fyrir bæði Paramount Plus og Disney sem dóu bara drottni sínum án þess að vera nokkurn tíma skotnar. Þá er ég búinn að vera svolítið í að endurskrifa handrit og það er flókið ferli að fá kredit fyrir það.“

Er að skrifa glæpasögur eins og enginn sé morgundagurinn

Mikael segir að undir hælinn sé lagt hvort menn séu yfirhöfuð skrifaðir fyrir því sem þeir ... skrifa.

„Hérna í Ameríku er nefnd rithöfunda sem les yfir allar útgáfur og deilir krediti. Þú þarft að hafa skrifað og breytt minnst helmingnum af öllum senum til að fá kredit þannig að oft ertu að vinna að einhverju sem enginn mun nokkurn tíma vita að þú hafir unnið að. En í augnablikinu er ég bjartsýnn með seríu sem við erum með hjá Netflix og annarri hjá Apple TV. En Guð einn veit hvað gerist.“

Guð enn aftur?

„Já. Er eitthvað að því?“

Nei, nei. En ertu þá alveg hættur að skrifa bækur?

„Ég er að skrifa bækur. Ég er með tvo stóra útgáfusamninga núna, einn hér í Bandaríkjunum og annan við nokkur forlög í Evrópu. Þetta eru tvær krimmaseríur og ég er með helvíti stífan skilafrest núna fyrsta mars. 

Ég er alveg dauðstressaður því ég þarf að klára lokakaflana á meðan ég er á Íslandi. Sem betur fer er ég búinn með fyrstu bókina í bandarísku krimmaseríunni. Annars hefði ég bara ekki treyst mér til Íslands.“

Mig rámar í að hafa einhvern tímann heyrt þig úthúða krimmum, að þeir væru nú ekki merkilegar bókmenntir?

„Já, lélegum krimmum,“ segir Mikki og vill ekki gera mikið úr því.

„Þetta vildi þannig til að ég var að klára bandarísku bókina þegar ég fékk símtal frá gömlum dönskum útgefanda sem hafði séð Valhalla Murders á DR, seríu sem ég skrifaði ásamt öðrum og hét Brot á RÚV. Þessi vinur minn hafði gefið út Heimsins heimskasta pabba og Samúel á sínum tíma og vildi endilega að ég skrifaði fyrir sig krimma. Ég henti upp konsepti og umboðsmennirnir mínir í London seldu bókina fyrir fram til nokkurra landa en ekkert af þessu kemur út fyrr en 2027 þannig að ég vil ekkert tala of mikið um þessar bækur.“

Bókabransinn á Íslandi í allsherjar kreppu

En bækurnar munu koma út á Íslandi, eða er það ekki?

„Ég bara veit það ekki. Þessar bækur eru skrifaðar á ensku og það þarf þá að þýða þær. Íslenskur bókamarkaður er erfiður. Ég bý náttúrulega í útlöndum af því að það er nær ómögulegt að sjá fyrir fjölskyldu sem rithöfundur á Íslandi. Ísland fór til dæmis alveg á mis við sprengjuna sem nú á sér stað á bókamarkaði og gáfu streymisveitum allan hagnaðinn af hljóðbókum. Bækur hafa aldrei selst betur en nú út af hljóðbókum og rafbókum.“

Mikael rekur að hljóðbækur þurfi engan lager og engan sendibílstjóra.

„Þær þurfa ekki einu sinni bókabúð nema á netinu eða í appi og alsstaðar annars staðar en á Íslandi merkir það að það er miklu meira til skiptanna. Höfundurinn fær meira í sinn vasa en nokkru sinni fyrr. En ekki á Íslandi. 

Þið sendið mest af hagnaðinum af hljóðbókum til erlendra streymisveita. Allavega var það þannig síðast þegar ég gaf út á Íslandi. 

Þannig að ég hef bara ekkert spáð í jólabókaflóðinu ef ég á að segja þér alveg eins og er.“

Þið? Ók. Tvær bókaseríur, sjónvarpsseríur, bíómynd, líkamsrækt klukkan fimm á morgnana. Nú ertu kominn á miðjan aldur, fer ekki að koma tími á að slaka á þessari sturlun?

„Sko, það sem er frábært við að hafa verið rithöfundur á Íslandi er að maður þarf að afkasta miklu til að sjá fyrir sér. Til dæmis árið sem ég flutti frá Íslandi, fyrir um átta árum síðan, skrifaði ég bók og gaf hana út, skrifaði leikrit fyrir Borgarleikhúsið, sjónvarpsseríu fyrir RÚV, tvær heimildaseríur fyrir Rás eitt, leikrit fyrir Osló og leikrit fyrir Þýskaland. Bara til að ná endum saman og svo tekjurnar væru þessar týpísku millistéttartekjur og ég gæti borgað af húsnæðisláninu.“

Nei-ið frá Launasjóðnum reyndist algjör frelsun

Mikki segir þetta hafa skapað aðstæður sem krefjast aga og hann segir að sér líði vel undir álagi.

„En þú munt lepja dauðann úr skel ef þú ert eitthvað að dunda þér við ritstörf á Íslandi. Það er álíka dýrt að búa í Reykjavík og á Manhattan. Ofboðsleg dýrtíð. Bestu og mest seldu höfundar Íslands hafa ekki efni á að skrifa nema þeir fái rithöfundalaun. Við sjáum okkar bestu höfunda hreinlega brotna saman ef þeir fá neikvætt svar við einni helvítis umsókn.“

Greini ég þarna beiskju í garð Launasjóðs íslenskra rithöfunda?

„Nei, þvert á móti. Það besta sem kom fyrir mig var að hafa fengið nær alltaf nei frá Launasjóðnum. Ég man að einhvern tíma þegar ég var að gefa út Týnd í Paradís eða Syndafallið sótti ég um, ofsalega bjartsýnn á að þar sem ég væri að gefa út bók fengi ég rithöfundalaun. 

Svo kom svarið: Nei. Ég ætlaði að vera rosalega sár en stóð mig allt í einu að því að þakka fyrir þessa gjöf. Ég gat ekki með góðu móti séð fyrir mér sem íslenskur rithöfundur og fann allt í einu fyrir frelsinu að þurfa þess ekki.“

Hefur loksins náð tökum á enskunni

Mikki lýsir þessu nei-i frá Launasjóðnum sem eins konar frelsun.

„Þetta var auðvitað eitthvað sem ég vissi alveg og hafði nokkrum árum fyrr flutt einmitt til Los Angeles og farið þar í háskóla til að stúdera enskar bókmenntir. Af því að þetta var bara ekki að gera sig og eina leiðin fyrir mig persónulega til að lifa mannsæmandi lífi var að hætta að skrifa á íslensku og skrifa á ensku. Það tók reyndar einn og hálfan áratug að ná því fullkomlega. Ég fór til L.A. fyrst 2010 og fimmtán árum síðar tókst mér að skrifa nógu góða bók á ensku til að hljóta náð fyrir augum umboðsmanna og útgefanda.

Gengur þetta, að ætla bara að hætta að vera íslenskur rithöfundur?

„Ég er ennþá íslenskur rithöfundur, Jakob. Ég skrifa bara ekki lengur á íslensku nema auðvitað íslensku samtölin í sjónvarpsseríunni sem við erum að fara að taka upp og bíómyndinni sem við Stefanía gerðum saman. Ég lagði aldrei upp í þetta ferðalag að verða rithöfundur þegar ég var fimmtán ára af einhverri sérstakri þjóðerniskennd. Ég er rithöfundur og langaði að segja sögur. Mér er alveg sama á hvaða tungumáli það er svo lengi sem ég get sagt mínar sögur og séð fyrir mér. Það er eina sem skiptir mig máli.“

Og nú ertu í Ameríku og síðast þegar spurðist af þér varstu orðinn meiri Kani en Kanarnir sjálfir. Er enn þá jafn gaman að búa í Bandaríkjunum?

„Já, Bandaríkin eru yndisleg. Það er þvílíkur kraftur hérna og orkan hentar vel jafn ofvirkum manni og mér. 

Ég hef alltaf verið hrifinn af bandarískri menningu og mikill aðdáandi bandarískra bókmennta, sjónvarpsþátta og bíómynda. Svo skemmir ekki fyrir að fólkið hérna er alveg ofboðslega hjálplegt og gott. Það er eitthvað í bandarískum kúltúr sem kallar á sjálfsábyrgð.“

Mikki er kominn heim

Mikael lýsir þessu fjálglega, hann segist ekki bara vera að tala um að hver og einn einstaklingur líti svo á að hann sé sinnar gæfu smiður heldur sé að finna samkennd í Bandaríkjamönnum.

„Allavega þeim sem ég þekki. Fólk horfir á eitthvað vandamál í samfélaginu, fátækt eða fíkn eða hvað sem er, og hugsar með sér hvað það geti gert í því. Þannig varð F3 til dæmis til. Já, karlmenn eru einangraðir og ekki í nógu góðu formi. Hvað á að gera í því? Jú, stofna karlagrúbbu sem kostar ekkert og rífur einangrunina með því að fá menn til að hreyfa sig úti.“

Og Mikki nefnir AA-samtökin sem annað dæmi.

„Einhver verðbréfasali með áfengisvandamál stofnar bara samtök sem hjálpa alkóhólistum og fjölskyldum þeirra. Eða í bisness. Ah, væri ekki gaman að fólk gæti séð hvert annað þegar það talar í síma? Iphone.

 En að hafa aðgang að endalaust af bíómyndum bara heima í stofu þegar þér sýnist? Netflix. Eða hvernig væri að geta hitað matinn sinn upp? Örbylgjuofn. Hvað með einkabíl svo fjölskyldan geti rúntað um bæinn sinn? Ford. Ég elska Bandaríkin og fólkið hérna.“

En ferðu ekki að verða nógu ríkur til að koma aftur heim?

„Þú meinar. Að þetta sé bara einhver vertíð svo ég safni svo ég geti staðgreitt tveggja herbergja íbúð í Kópavogi á milljón dollara? Það er kannski ákveðið sjónarmið. Nei takk. Ég er ánægður hérna og stelpurnar okkar hafa aðlagast vel þannig að ég sé það ekki alveg í kortunum að við séum á leiðinni til Íslands. Ég er kominn heim.“