„Þá mætti maður til vinnu á meðan maður stóð í lappirnar“

Þegar það þótti eðlilegt að krakkar byrjuðu að vinna ung.

Sjálf var hún komin á fullt að vinna í frystihúsinu tólf ára og fljótlega eftir það byrjaði hún að vinna í sjoppunni á kvöldin og um helgar og aðstoða á hótelinu á Ólafsfirði.

Maður gekk einfaldlega í öll störf og það hvarflaði ekki að manni að vera heima vegna veikinda nema maður væri mjög alvarlega veikur.“

Mögulega ólíkt því sem nú er. Þegar veikindadagar eru jafn mikið vandamál í atvinnulífinu og raun ber vitni. Eða hvað?

„Eflaust má millivegur vera,“ segir Herdís þó, sem um árabil hefur verið þekkt fyrir að sjá snemma í hvað stefnir í þróun á vinnumarkaði.

„Eftir tíu ár held ég ekki að vinnustaðir muni ráða fólk í ákveðin störf, heldur verkefni. Störf stjórnenda munu líka breytast. Hætta að vera störf sem snúast um að halda í horfinu en verða líkari því að stjórnandinn sé eins og þjálfari liðsins,“ segir Herdís og bætir við:

„Fram undan er tími þar sem við spyrjum fólk ekki um prófgráður eða fyrri starfsheiti heldur hvað það var að læra og lesa sér til um síðast. Erlendis er nú þegar farið að tala meira um hvert reynslusafn fólks er, eða portfolio, og ég hef verið að vinna svolítið með það undanfarið.“

Að þora, að læra og að þróast

Herdísi þekkja flestir sem hafa unnið í þeirri búbblu sem íslenskt viðskiptalíf er, að minnsta kosti á höfuðborgarsvæðinu, enda hokin af reynslu eins og sagt er. Þekkt fyrir að rýna í mál framtíðarinnar, hvort sem er í formi fyrirlestra, námskeiða eða bóka.

Nokkur atriði einkenna sögu hennar.

Í fyrsta lagi virðist hún hafa meira hugrekki og þor til að taka skref til breytinga en margur annar. Orðin einstæð móðir 21 árs sem hún þó lét ekki aftra sér frá því að fara til Bandaríkjanna í meistaranám árið 1998.

Þegar ég stend frammi fyrir vali eða ákvörðun spyr ég mig alltaf: „Mun ég sjá eftir því ef ég geri þetta ekki?“ - ef svarið er já þá tek ég stökkið.“

Í öðru lagi er hún af X-kynslóðinni sem sumir segja skiptast í tvo hópa, annars vegar hópinn sem upplifir sig svolítið gleymdan en hins vegar hópinn sem upplifir sig samsvara sig betur við unga fólkið, þar sem reynslan nýtist svo vel í bland við það sem koma skal. Herdís er þá í síðari hópnum.

Í þriðja lagi hefur Herdís ekki aðeins víðtæka reynslu sem stjórnandi eða mannauðssérfræðingur um árabil heldur þekkir hún samtímasöguna vel í íslensku atvinnulífi; vertíðina og fiskinn, banka- og fjármálageirann fyrir og eftir hrun.

Nú og síðan var það Covid.

Svo ekki sé talað um sjálfsvirknivæðinguna og gervigreindina sem nú er að tröllríða öllu og er þó skammt á veg komið miðað við það sem koma skal.

„Þessi hefðbundni vinnudagur og þessi hefðbundna vinnuvika, að fólk starfi í 7,5-8 klukkutíma á dag fimm daga vikunnar, er kerfi sem var búið til í kjölfar annarrar iðnbyltingarinnar. Þetta er að breytast hratt, enda höfum við verið að fara í gegnum fjórðu iðnbyltinguna og nú er sú fimmta að hefjast.“

Af Herdísi er það annars helst að frétta að hún er nýkomin heim frá því að starfa fyrir EFTA sem yfirmaður mannauðs í rúmlega tvö ár.

„Ég var mamman, amman og eiginkonan í fjarvinnu því upphaflega var ætlunin að eiginmaðurinn myndi koma út á tveggja vikna fresti og vera í tvær vikur í senn,“ segir Herdís og vísar þar til eiginmannsins Jóns Ágústs Sigurðssonar sem þar til nýverið starfaði hjá Seðlabankanum.

„Það breyttist þó fljótt því börnin okkar og barnabörnin eru hér og það sem kemur svolítið í ljós er hvað það er einhvern veginn langbest að vera nálægt þeim,“ segir hún og brosir.

„Að starfa hjá EFTA var ótrúlega dýrmæt reynsla. Ég hafði aðsetur í Brussel en fór mjög oft til Genf og Luxemborg þar sem EFTA er líka með starfstöðvar,“ segir Herdís og útskýrir að þegar henni fannst hún í raun vera búin að ná úr reynslunni ytra það sem hana langaði til að læra og upplifa, var kominn tími til að fara heim.

Því það er fátt sem ég hræðist meira í lífinu en að staðna.“

Ísland í þá daga

Herdís er fædd 1971 og flutti oft á milli sjávarþorpa þegar hún var barn. Hún bjó á Þingeyri í Dýrafirði, á Suðurnesjunum, á Snæfellsnesi og á Ólafsfirði.

Herdís á tólf systkini og er því alin upp á stóru heimili. Blóðfaðir hennar á börn með þremur konum, mamma hennar á börn með tveimur mönnum og stjúppabbi hennar átti börn fyrir.

„Þannig að ég á átta hálfsystkini og fjögur uppeldissystkini,“ segir Herdís og brosir.

Þótt Herdís hafi alltaf haft gaman af tölum og bókhaldi lauk hún fyrst kennaranámi í Kennaraháskóla Íslands og byrjaði því sinn fullorðinsferil á því að kenna í grunnskóla í fjögur ár.

„Mér fannst gaman í kennslu enda hafði ég verið harðákveðin í að verða kennari frá því að ég var barn,“ segir Herdís en bætir við:

„En sem einstæð móðir sá ég fyrir mér að þetta yrði nú alltaf töluvert ströggl, sérstaklega á kennaralaununum eins og þau voru þá.“

Herdísi tókst þó að kaupa sér sína fyrstu íbúð en 27 ára ákvað hún að söðla um og fór í nám til Bandaríkjanna.

„Mig langaði að tengja saman þennan áhuga minn á tölum og rekstri og því mannlega, horfði fyrst til Kaupmannahafnar en fann ekkert nám þar sem passaði. Ég endaði því í háskóla í Connecticut í Bandaríkjunum þar sem ég fór í MBA-nám þar sem blandað var saman námi í rekstri, stjórnun og mannauðsmálum,“ segir Herdís og bætir við:

„Sem ég hef alltaf verið svo ánægð með. Því í dag eru mannauðsfræðin kennd á Íslandi, sem ég var ekki þá. En mannauðsfræðin eru ekki kennd samhliða rekstrarnámi, sem ég hef þó alltaf talið mikilvægan styrk hjá mér í starfi: Að þekkja reksturinn jafnvel og mannauðsmálin sjálf.“

Til að setja hlutina í smá samhengi er vert að benda á að á þessum tíma þekktust mannauðsmálin lítið íslensku atvinnulífi. Því á þessum tíma voru stöðugildin í mesta lagi þau að á sumum stöðum var stöðugildi starfsmannastjórans að verða til, oft breyting á starfsheiti þeirra sem sáu um launin.

„Já, þetta var lítið þekkt á þessum tíma,“ segir Herdís og kinkar kolli þegar þessi mál eru rædd og rifjuð upp.

„Ég held ég hafi verið með þeim fyrstu sem fór út í svona á en á undan mér hafði þó eitthvað af fólki farið í vinnusálfræði.“

Uppsagnir, ást og þensla

Frumburður Herdísar heitir Jóhannes Geir Herdísarson Ólafsson og er fæddur árið 1992. Stjúpsynir Herdísar eru Jónssynirnir Kristmundur Ágúst, fæddur 1991, og Jökull Ágúst, fæddur 1999.

„Við kynntumst á einkamal.is,“ segir Herdís og skellihlær.

Því já, um aldamótin þegar hún og Jón Ágúst kynntust var svo sannarlega ekki algengt að fólk kynntist á stefnumótasíðum.

Ólíkt því sem nú er.

„Það voru engir með myndir af sjálfum sér og allir notuðu dulnefni sem nöfn,“ segir Herdís og bætir við:

Enda vorum við svo feimin að segja frá þessu að lengi vel sögðumst við hafa kynnst í gegnum sameiginlega vini. Sem var auðvitað haugalygi og ekki mögulegt, því ég er að vestan og norðan og hann að austan. Við áttum enga sameiginlega vini þegar við kynntumst!“

Þegar þetta var vann Herdís hjá IMG Gallup, forvera Capacent.

„Þar var mér sagt upp snemma árs 2002 því þá var smá efnahagslægð í gangi og þeir fóru að fækka fólki. Ég var á föstum launum en ekki árangurstengdum launum þannig að það lá beinast við að segja mér upp.“

Herdís fór þá til Íslandsbanka og síðar í BYR sparisjóð.

„Við hjónin vorum því bæði að vinna í bankageiranum þegar hrunið var. Þessi góðærisár þar sem það þótti rosalega smart að vera að vinna í banka,“ segir Herdís og rifjar upp hversu lærdómsríkur þessi tími þó var.

„Ekki síst vegna allra þeirra samrunaverkefna sem ég var svo heppin að vinna í því fyrir hrun var ákveðin sameiningarbylgja í atvinnulífinu og sparisjóðirnir runnu því margir hverjir inn í BYR.“

Minnist þú þess eitthvað að hafa haft grunsemdir um blikur á lofti?

„Eflaust voru blikur á lofti sem fólk valdi að horfa ekki til, enda ekkert síður ráðamenn þjóðarinnar sem töluðu fyrir því að allt væri að ganga svo vel og því óraði engan fyrir hruninu sem síðar varð.“

Gjörbreytt Ísland

Það breyttist allt í samfélaginu eftir bankahrun.

„Fyrir hrun var fólk í bankageiranum fljúgandi um allar koppagrundir enda ætluðum við að sigra heiminn. Allt í einu fólust meginverkefnin í því að segja upp fólki og hjálpa því í gegnum erfiðleika. Þessi tími fyrir og eftir hrun einkennist því af starfstíma þar sem öfgarnar gengu í báðar áttir.“

Herdís starfaði áfram hjá BYR sem ríkið tók yfir árið 2010. Herdís fylgdi BYR síðan eftir í gegnum það söluferli að sameinast Íslandsbanka 2011/2012.

„Mér bauðst starf áfram þar en fannst þá eins og ég væri að fara að endurtaka mig. Ég vissi þó ekkert hvað ég ætlaði að fara að gera en ákvað að fara að vinna sjálfstætt.“

Sem gekk mjög vel.

„Ég var með mikið af verkefnum í ráðgjöf, námskeiðum og lærði líka stjórnendamarkþjálfun þegar hún var að byrja hjá Háskólanum í Reykjavík og þótti alveg ný.“

Árið 2013 hringir Katrín Óladóttir, þá framkvæmdastjóri Hagvangs, í Herdísi og talar hana til að mæta í viðtal hjá Reiknistofu bankanna (RB).

„Ég man að ég sagði við Kötu: Hvers vegna ertu alltaf að hringja í mig? Ég er ekki einu sinni á skrá fyrir atvinnuleit. En hún svaraði: Okkur finnst bara svo margt áhugavert sem þú ert að gera.“

Sem kom sér til góða. Því þegar Herdís samþykkti að verða framkvæmdastjóri mannauðs hjá RB samdi hún við Friðrik Þór Snorrason, þáverandi forstjóra, að hún gæti þó samhliða starfinu haldið áfram að vinna í alls konar verkefnum.

„Og ég man að hann spurði mig: Við erum að semja við þig um fullt starf sem framkvæmdastjóri en þú ert samt að leggja til að þú fáir svigrúm til að vinna í öðrum verkefnum?“ segir Herdís þegar hún rifjar upp starfsupphafið hjá RB.

„En seinna meir held ég að bæði hann og fleiri hafi áttað sig á því hvað það reyndist í raun vel fyrir RB markaðslega, að ég væri að taka þátt í svona mörgu öðru í atvinnulífinu.“

Herdís samdi við Friðrik um að starfa í RB í tvö ár en endaði þar í sex ár.

„Þetta var góður vinnustaður og þarna var verið að vinna í mjög metnaðarfullum og áhugaverðum tæknilegum breytingum og fleira.“

Árið 2019 bauð Deloitte henni starf sem framkvæmdastjóri rekstrar.,,Stuttu síðar skellti Covid á sem skýrir í raun út hvers vegna ég endaði með að starfa hjá Deloitte í rúm tvö ár. Því fljótlega eftir að ég byrjaði þar áttaði ég mig á því að ég og þessi vinnustaður ættum ekki alveg saman. Deloitte er mjög flott fyrirtæki og allt það, en þetta var þó staður sem ég upplifði fljótt að ég myndi ekki finna mig á.“

Gjörbreyting framundan

Þegar Herdís sótti um starfið hjá EFTA var hún með tvennt í huga:

„Í fyrsta lagi fannst mér spennandi að sjá hversu langt ég kæmist í ferlinu því þarna var ég að keppa við umsækjendur frá fjórum öðrum aðildarríkjum EFTA. Hitt var síðan að frá því að ég var í námi úti hafði það líka blundað í mér að prófa að vinna erlendis. Mér fannst ég eiga það eftir.“

Þegar Herdís tók ákvörðun um það í fyrra að fara að huga að heimkomu til Íslands á ný lagði hún grunn að því að kaupa Dokkuna af Mörthu Árnadóttur.

Hvers vegna?

„Það er fyrirséð ákveðin gjá í atvinnulífinu því breytingar í vinnumhverfinu eru svo hraðar að fólk sem ekki fær endurmenntun eða nýja þekkingu mun ekki ná að sinna þeim störfum sem atvinnulífið þarf á að halda nema því verði hjálpað að öðlast nýja þekkingu í breyttum veruleika,“ segir Herdís og bætir við:

„Ég sá strax fyrir mér að Dokkan gæti sem þegar þekkt nafn orðið að mikilvægum hlekk í því að minnka þessa gjá með því að taka þátt í að miðla nýrri þekkingu til starfsmanna, þannig að fólk væri fært um að takast á við nýja tíma.“

Þetta segir Herdís ekki aðeins eiga við um almennt starfsfólk heldur líka stjórnendur.

„Ég finn alveg til með stjórnendum sem eru á mínum aldri eða eldri og eru jafnvel að reyna að halda í hlutina eins og þeir hafa verið til þessa. Enda þarf hugrekki og kjark til þess að breyta og kynna fyrir starfsfólki hugmyndir sem þýða gjörbreytta stjórnun miðað við síðustu tíu til fimmtán árin.“

Staðreyndin sé einfaldlega sú að það sem verið hefur er að breytast og það á hraða sem við höfum ekki séð áður.

„Ekki aðeins vegna tæknibreytinga heldur líka vegna þess að samfélagsbreytingarnar eru svo miklar,“ segir Herdís og nefnir sem dæmi allt öðruvísi viðhorf yngri kynslóða eins og Z-kynslóðarinnar.

„Ef við ímyndum okkur að eftir tíu ár verði það almennt þannig að stjórnendur verði þjálfarar og fólk sé ekki ráðið í störf heldur verkefni, getum við líka horft á hlutina þannig að þetta sé líkleg þróun til að gefa öllum tækifæri til að nýta styrkleikana sína betur,“ segir Herdís og bendir þannig á eitt af mörgum mjög spennandi atriðum fyrir framtíðarmarkaðinn.

„Í dag erum við farin að átta okkur á því að öll þjónusta fyrir viðskiptavini verður mjög klæðskerasniðin til framtíðar. En sem vinnumarkaður þurfum við að átta okkur á því að svo verður einnig um vinnuaflið. Ungt fólk mun vilja klæðskerasniðin störf miðað við sínar þarfir og lífstíl,“ segir Herdís og nefnir sem dæmi:

„Þetta þýðir að fólk mun ekkert sætta sig við eitthvað sem heitir bara ein fjarvinnustefna eða ein mannauðsstefna.“

Herdís segist samt fyrst og fremst upplifa komandi ár og áratugi sem spennandi tíma.

Og leggst það vel í þig að vera komin aftur til starfa á Íslandi?

„Já því þótt það fylgi því ákveðið rómans líka að ferðast og margt skemmtilegt við það var ég orðin þekkt sem amman á Facebook,“ segir Herdís og hlær.

„Ég missti af skírn hjá barnabarni, missti af barnaafmælum og var úti þegar tengdafaðir og faðir létust. Nú á ég líka fullorðna mömmu og það sem kemur svolítið í ljós þegar á reynir er að þótt vinnan sé skemmtileg er það fólkið sem stendur manni næst sem skiptir mestu. Og úti var ég aðeins farin að velta fyrir mér: Er þetta þess virði?“