Fundu fjarlægustu vetrarbrautina hingað til Samúel Karl Ólason skrifar 28. janúar 2026 23:13 Vetrarbrautin MoM-z14 er í meira en þrettán milljarða ljósára fjarlægð. Það þýðir að ljósgeislarnir sem lentu á linsu James Webb geimsjónaukans þegar myndirnar voru teknar lögðu af stað þegar alheimurinn var einungis um 280 milljón ára gamall. NASA, ESA, CSA, STScI, R. Naidu (MIT), Geimvísindamenn hafa fundið fjarlægustu vetrarbraut sem vitað er um. Hún er í um 13,5 milljarða ljósára fjarlægð frá jörðinni en það þýðir að ljósið sem berst nú til jarðarinnar sýnir hvernig vetrarbrautin leit út þegar alheimurinn var einungis um 280 milljón ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Vetrarbrautin ber nafnið MoM-z14 og var hún fundin með James Webb-geimsjónaukanum (JWST). Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að birtan frá vetrarbrautinni komi vísindamönnum á óvart. Það sama eigi við aðrar sem fundist hafa með JWST. Þær séu allar bjartari, þéttari og virðist virkari en talið var að þær gætu verið svo fljótt eftir stórahvell. Rohan Naidu, vísindamaðurinn sem leiddi hópinn sem fann MoM-z14, segir að JWST hafi gert mönnum kleift að sjá mun lengra en áður var hægt og að það sem þeir sjái líkist ekkert því sem búið var að spá fyrir um. Það sé krefjandi en í senn gífurlega spennandi. Naidu leiddi einnig hóp vísindamanna sem fann fyrir nokkrum árum vetrarbrautina GLASS-z13 en hún var þá sú vetrarbraut sem fundist hefur lengst frá okkar vetrarbraut en MoM-z14 er „einungis“ tuttugu milljón ljósárum lengra í burtu. Sjá einnig: Uppgötvuðu elstu stjörnuþoku sem hefur sést Hægt er að áætla fjarlægð vetrarbrauta út frá ljósinu frá þeim. Pascal Oesch, sem kom einnig að rannsókninni, segir að framkvæma þurfi frekari rannsóknir á vetrarbrautinni til að ganga úr skugga um að vitað sé nákvæmlega hvað þeir séu að horfa á og hvenær. Sjá einnig: Fimmtíu þúsund vetrarbrautir á einni mynd Vísindamennirnir segja að JWST hafi varpað ljósi á sífellt stækkandi hóp vetrarbrauta sem séu bjartari en spár gerðu ráð fyrir. Þær séu þegar orðnar hundrað sinnum fleiri en rannsóknir bentu til áður en JWST var skotið á loft. Mikið köfnunarefni virðist vera í MoM-z14 en þegar alheimurinn var einungis 280 milljóna ára gamall eiga ekki að hafa verið til stjörnur sem gætu framleitt svo mikið af því frumefni. Ein kenning sem vísindamennirnir eru að skoða snýst um að í hinum unga alheimi hafi myndast gríðarlega stórar stjörnur sem gætu hafa framleitt mun meira köfnunarefni en hingað til hefur þekkst. Áhugasamir geta séð fjölda mynda sem teknar hafa verið með JWST í myndbandi ESA hér að neðan. James Webb-geimsjónaukinn Geimurinn Tækni Vísindi Tengdar fréttir Webb smellti af nýburamyndum Nýjar myndir öflugasta geimsjónauka í heimi sem birtar voru í dag sýna þúsundir nýfæddra stjarna í risavaxinni stjörnumyndunarþoku í þúsunda ljósára fjarlægð frá jörðinni. 5. september 2025 15:56 Öflugasti sjónaukinn fann áður óþekkt tungl í sólkerfinu Áður óþekkt tungl fannst á braut um reikistjörnuna Úranus með James Webb-geimsjónaukanum, öflugasta sjónauka í heimi. Tunglið er eitt nokkurra smárra fylginhatta sem ganga um reikistjörnuna fyrir innan braut stærstu tunglanna. 20. ágúst 2025 13:45 Klóra sér í kollinum yfir stórri reikistjörnu á braut um litla stjörnu Stjörnufræðingar gætu þurft að endurskoða hugmyndir sínar um hvernig reikistjörnur myndast eftir að þeir uppgötvuðu stóra reikistjörnu á braut um litla stjörnu. Stjarnan er sú minnsta sem vitað er til að hýsi svo stóra reikistjörnu. 6. júní 2025 10:49 Rýna í innyfli deyjandi reikistjörnu Fjarreikistjarna sem er að gufa upp og skilur eftir sig hala utan um móðurstjörnu sína er sögð gefa vísindamönnum einstakt tækifæri til þess að rannsaka efnasamsetningu bergreikistjarna. Aðeins örfáar deyjandi reikistjörnur af þessu tagi hafa fundist til þessa. 23. apríl 2025 14:27 Myndaði segulljós Neptúnusar í fyrsta skipti Óvenjuleg segulljós Neptúnusar hafa verið mynduð í fyrsta skipti með James Webb-geimsjónaukanum. Athuganirnar leiddu einnig í ljós að efsti hluti lofthjúps reikistjörnunnar hefur kólnað um hundruð gráða. 27. mars 2025 14:15 Webb sér alheiminn einnig þenjast út á vaxandi hraða Athuganir öflugasta geimsjónauka sögunnar staðfesta enn á ný að alheimurinn þens út hraðar en staðallíkan eðlisfræðinnar getur útskýrt. Eftir sitja stjarneðlisfræðingar í súpunni, engu nær um hvers vegna herðir á útþenslunni. 12. desember 2024 13:43 Mest lesið Kveiksþætti kippt út tímabundið Innlent Hildi og Inga Þór sagt upp Innlent Ráðin til þess að fremja ofbeldisbrot á Íslandi Innlent Rannsaka komu mögulegra launmorðingja hingað til lands Innlent Minnst 64 sagðir látnir í árekstri hraðlesta á Spáni Erlent Hafi ekki verið í formlegri heimsókn í moskunni Innlent Afkomendur síðasta böðuls á Íslandi búa enn á Illugastöðum Innlent Saslauskas og Sodys stálu 100 milljónum: Gucci-taska, dýrar dúnúlpur og 68 vitorðsmenn Innlent Kattahland og skítur á gólfum og upp eftir veggjum Innlent Telur starfsmenn hæfa til að meta stjórnsýslu yfirmanns síns Innlent Fleiri fréttir Stýrivextir óbreyttir og stutt í kosningar Skipverjar skemmtiferðaskips sitja fastir í Kambódíu Senda þúsund hermenn til Haítí eftir umsátur Kerfisvilla og mannleg mistök leitt til slyssins Fleiri gamalmenni en börn í Kína Sátu undir sögufyrirlestri Pútíns Báðir vilja mynda ríkisstjórn en ekki vinna með aröbum Minnst 64 sagðir látnir í árekstri hraðlesta á Spáni Opinberuðu lögbrot í kjúklingabúi með falinni myndavél Ted Bundy tengdur við 52 ára gamalt óleyst morð Meirihluti atkvæða talinn en enginn með þingmeirihluta Tekur við Bolsonaro opnum örmum Munda fallbyssurnar við landamærin Enginn skýr sigurvegari í útgönguspám Efins um „einkaframtak Norðmanna og Finna“ Tveir ákærðir vegna uppákomu við bandaríska herstöð á Englandi Ákæra Comey enn eina ferðina Stubb og Støre ræddu við Pútín Fóðruðu loftslagsvá aðeins minna en metárið á undan Kjörstaðir opnir í Ísrael Óljóst hver mun leiða ríkisstjórn Stúdenta í Serbíu Trump segir svindlað í brasilísku kosningunum Kosningar í Ísrael: Arabaflokkarnir gætu ráðið úrslitum Biskupar sjá eftir bænastund með Trump Fundu 31 byssu, Hitler-brjóstmynd og danskan fána Áhrifavaldar sektaðir fyrir að auglýsa veðmál Stór hluti Oxford Street orðinn göngugata Sagðir vilja fá Orbán til að stýra Sameinuðu þjóðunum Áfall fyrir Donald Trump og Vladimír Pútín Tókst ekki moða neitt úr miðjunni Sjá meira
Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Vetrarbrautin ber nafnið MoM-z14 og var hún fundin með James Webb-geimsjónaukanum (JWST). Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að birtan frá vetrarbrautinni komi vísindamönnum á óvart. Það sama eigi við aðrar sem fundist hafa með JWST. Þær séu allar bjartari, þéttari og virðist virkari en talið var að þær gætu verið svo fljótt eftir stórahvell. Rohan Naidu, vísindamaðurinn sem leiddi hópinn sem fann MoM-z14, segir að JWST hafi gert mönnum kleift að sjá mun lengra en áður var hægt og að það sem þeir sjái líkist ekkert því sem búið var að spá fyrir um. Það sé krefjandi en í senn gífurlega spennandi. Naidu leiddi einnig hóp vísindamanna sem fann fyrir nokkrum árum vetrarbrautina GLASS-z13 en hún var þá sú vetrarbraut sem fundist hefur lengst frá okkar vetrarbraut en MoM-z14 er „einungis“ tuttugu milljón ljósárum lengra í burtu. Sjá einnig: Uppgötvuðu elstu stjörnuþoku sem hefur sést Hægt er að áætla fjarlægð vetrarbrauta út frá ljósinu frá þeim. Pascal Oesch, sem kom einnig að rannsókninni, segir að framkvæma þurfi frekari rannsóknir á vetrarbrautinni til að ganga úr skugga um að vitað sé nákvæmlega hvað þeir séu að horfa á og hvenær. Sjá einnig: Fimmtíu þúsund vetrarbrautir á einni mynd Vísindamennirnir segja að JWST hafi varpað ljósi á sífellt stækkandi hóp vetrarbrauta sem séu bjartari en spár gerðu ráð fyrir. Þær séu þegar orðnar hundrað sinnum fleiri en rannsóknir bentu til áður en JWST var skotið á loft. Mikið köfnunarefni virðist vera í MoM-z14 en þegar alheimurinn var einungis 280 milljóna ára gamall eiga ekki að hafa verið til stjörnur sem gætu framleitt svo mikið af því frumefni. Ein kenning sem vísindamennirnir eru að skoða snýst um að í hinum unga alheimi hafi myndast gríðarlega stórar stjörnur sem gætu hafa framleitt mun meira köfnunarefni en hingað til hefur þekkst. Áhugasamir geta séð fjölda mynda sem teknar hafa verið með JWST í myndbandi ESA hér að neðan.
James Webb-geimsjónaukinn Geimurinn Tækni Vísindi Tengdar fréttir Webb smellti af nýburamyndum Nýjar myndir öflugasta geimsjónauka í heimi sem birtar voru í dag sýna þúsundir nýfæddra stjarna í risavaxinni stjörnumyndunarþoku í þúsunda ljósára fjarlægð frá jörðinni. 5. september 2025 15:56 Öflugasti sjónaukinn fann áður óþekkt tungl í sólkerfinu Áður óþekkt tungl fannst á braut um reikistjörnuna Úranus með James Webb-geimsjónaukanum, öflugasta sjónauka í heimi. Tunglið er eitt nokkurra smárra fylginhatta sem ganga um reikistjörnuna fyrir innan braut stærstu tunglanna. 20. ágúst 2025 13:45 Klóra sér í kollinum yfir stórri reikistjörnu á braut um litla stjörnu Stjörnufræðingar gætu þurft að endurskoða hugmyndir sínar um hvernig reikistjörnur myndast eftir að þeir uppgötvuðu stóra reikistjörnu á braut um litla stjörnu. Stjarnan er sú minnsta sem vitað er til að hýsi svo stóra reikistjörnu. 6. júní 2025 10:49 Rýna í innyfli deyjandi reikistjörnu Fjarreikistjarna sem er að gufa upp og skilur eftir sig hala utan um móðurstjörnu sína er sögð gefa vísindamönnum einstakt tækifæri til þess að rannsaka efnasamsetningu bergreikistjarna. Aðeins örfáar deyjandi reikistjörnur af þessu tagi hafa fundist til þessa. 23. apríl 2025 14:27 Myndaði segulljós Neptúnusar í fyrsta skipti Óvenjuleg segulljós Neptúnusar hafa verið mynduð í fyrsta skipti með James Webb-geimsjónaukanum. Athuganirnar leiddu einnig í ljós að efsti hluti lofthjúps reikistjörnunnar hefur kólnað um hundruð gráða. 27. mars 2025 14:15 Webb sér alheiminn einnig þenjast út á vaxandi hraða Athuganir öflugasta geimsjónauka sögunnar staðfesta enn á ný að alheimurinn þens út hraðar en staðallíkan eðlisfræðinnar getur útskýrt. Eftir sitja stjarneðlisfræðingar í súpunni, engu nær um hvers vegna herðir á útþenslunni. 12. desember 2024 13:43 Mest lesið Kveiksþætti kippt út tímabundið Innlent Hildi og Inga Þór sagt upp Innlent Ráðin til þess að fremja ofbeldisbrot á Íslandi Innlent Rannsaka komu mögulegra launmorðingja hingað til lands Innlent Minnst 64 sagðir látnir í árekstri hraðlesta á Spáni Erlent Hafi ekki verið í formlegri heimsókn í moskunni Innlent Afkomendur síðasta böðuls á Íslandi búa enn á Illugastöðum Innlent Saslauskas og Sodys stálu 100 milljónum: Gucci-taska, dýrar dúnúlpur og 68 vitorðsmenn Innlent Kattahland og skítur á gólfum og upp eftir veggjum Innlent Telur starfsmenn hæfa til að meta stjórnsýslu yfirmanns síns Innlent Fleiri fréttir Stýrivextir óbreyttir og stutt í kosningar Skipverjar skemmtiferðaskips sitja fastir í Kambódíu Senda þúsund hermenn til Haítí eftir umsátur Kerfisvilla og mannleg mistök leitt til slyssins Fleiri gamalmenni en börn í Kína Sátu undir sögufyrirlestri Pútíns Báðir vilja mynda ríkisstjórn en ekki vinna með aröbum Minnst 64 sagðir látnir í árekstri hraðlesta á Spáni Opinberuðu lögbrot í kjúklingabúi með falinni myndavél Ted Bundy tengdur við 52 ára gamalt óleyst morð Meirihluti atkvæða talinn en enginn með þingmeirihluta Tekur við Bolsonaro opnum örmum Munda fallbyssurnar við landamærin Enginn skýr sigurvegari í útgönguspám Efins um „einkaframtak Norðmanna og Finna“ Tveir ákærðir vegna uppákomu við bandaríska herstöð á Englandi Ákæra Comey enn eina ferðina Stubb og Støre ræddu við Pútín Fóðruðu loftslagsvá aðeins minna en metárið á undan Kjörstaðir opnir í Ísrael Óljóst hver mun leiða ríkisstjórn Stúdenta í Serbíu Trump segir svindlað í brasilísku kosningunum Kosningar í Ísrael: Arabaflokkarnir gætu ráðið úrslitum Biskupar sjá eftir bænastund með Trump Fundu 31 byssu, Hitler-brjóstmynd og danskan fána Áhrifavaldar sektaðir fyrir að auglýsa veðmál Stór hluti Oxford Street orðinn göngugata Sagðir vilja fá Orbán til að stýra Sameinuðu þjóðunum Áfall fyrir Donald Trump og Vladimír Pútín Tókst ekki moða neitt úr miðjunni Sjá meira
Webb smellti af nýburamyndum Nýjar myndir öflugasta geimsjónauka í heimi sem birtar voru í dag sýna þúsundir nýfæddra stjarna í risavaxinni stjörnumyndunarþoku í þúsunda ljósára fjarlægð frá jörðinni. 5. september 2025 15:56
Öflugasti sjónaukinn fann áður óþekkt tungl í sólkerfinu Áður óþekkt tungl fannst á braut um reikistjörnuna Úranus með James Webb-geimsjónaukanum, öflugasta sjónauka í heimi. Tunglið er eitt nokkurra smárra fylginhatta sem ganga um reikistjörnuna fyrir innan braut stærstu tunglanna. 20. ágúst 2025 13:45
Klóra sér í kollinum yfir stórri reikistjörnu á braut um litla stjörnu Stjörnufræðingar gætu þurft að endurskoða hugmyndir sínar um hvernig reikistjörnur myndast eftir að þeir uppgötvuðu stóra reikistjörnu á braut um litla stjörnu. Stjarnan er sú minnsta sem vitað er til að hýsi svo stóra reikistjörnu. 6. júní 2025 10:49
Rýna í innyfli deyjandi reikistjörnu Fjarreikistjarna sem er að gufa upp og skilur eftir sig hala utan um móðurstjörnu sína er sögð gefa vísindamönnum einstakt tækifæri til þess að rannsaka efnasamsetningu bergreikistjarna. Aðeins örfáar deyjandi reikistjörnur af þessu tagi hafa fundist til þessa. 23. apríl 2025 14:27
Myndaði segulljós Neptúnusar í fyrsta skipti Óvenjuleg segulljós Neptúnusar hafa verið mynduð í fyrsta skipti með James Webb-geimsjónaukanum. Athuganirnar leiddu einnig í ljós að efsti hluti lofthjúps reikistjörnunnar hefur kólnað um hundruð gráða. 27. mars 2025 14:15
Webb sér alheiminn einnig þenjast út á vaxandi hraða Athuganir öflugasta geimsjónauka sögunnar staðfesta enn á ný að alheimurinn þens út hraðar en staðallíkan eðlisfræðinnar getur útskýrt. Eftir sitja stjarneðlisfræðingar í súpunni, engu nær um hvers vegna herðir á útþenslunni. 12. desember 2024 13:43