Forsætisráðherra segir málið snúast um lagalegan ágreining

Þórhildur Sunna Ævarsdóttir þingflokksformaður Pírata og fyrsti flutningsmaður vantrauststillögu þingflokks þeirra, Samfylkingarinnar, Viðreisnar og Flokks fólksins hóf umræðuna um vantraust á Jón Gunnarsson dómsmálaráðherra. Hún sagði dómsmálaráðherra hafa brotið gegn þingskapalögum þegar hann bannaði Útlendingastofnun að afhenda þinginu þau gögn sem þingið óskaði eftir á grundvelli 51. greinar þingskapalaga.

„Með þessu athæfi sínu braut ráðherrann gegn einni af grunnstoðum þingræðisins á Íslandi, hann braut gegn upplýsingarétti Alþingis Íslendinga. Það er grafalvarlegt brot gegn þinginu, brot sem þingið má ekki láta yfir sig ganga eins og ekkert hafi gerst,“ sagði Þórhildur Sunna.

Réttur þingsins til þess að kalla eftir þeim upplýsingum sem það þyrfti til að sinna störfum sínum væri skýlaus, viðtækur og gríðarlega mikilvægur. Ísland væri lýðveldi með þingbundinni stjórn og það mætti ekki leyfa ráðherrum að taka sér það vald að ákveða hvaða upplýsingar þingið ætti að fá og hverjar ekki.

Kom Jóni til varnar

Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir utanríkisráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins kom dómsmálaráðherra til varnar. Ráðherrann hefði fyrir nokkrum árum tekið upp samtal við Alþingi um afgreiðslu umsókna um ríkisborgararétt. Í framkvæmd hefði umsóknum til Alþingis verið forgangsraðað hjá Útlendingastofnun og eftir mikla fjölgun umsókna hefði afgreiðslutími umsókna lengst mikið.

„Umboðsmaður Alþingis gerði athugasemdir við þennan langa málsmeðferðartíma í stjórnsýsluleiðinni. Til að bregðast við því gaf dómsmálaráðherra út þau fyrirmæli að stofnunin ætti að hætta að forgangsraða umsóknarbeiðnum til Alþingis og í stað þess afgreiða allar umsóknir í þeirri röð sem þær bárust,“ sagði varaformaður Sjálfstæðisflokksins.

Þingið fengi því áfram sínar umsóknir en ekki eins hratt og áður. Alþingi hefði aftur á móti vísað til 51. greinar þingskaparlaga og krafist þess að fá umsóknirnar útbúnar og afhentar innan tiltekinna tímamarka.

„Ágreiningur hefur verið á milli ráðuneytisins og þingsins um hvort hægt sé að beita þessari grein til að krefjast þess að ný gögn verði búin til. Þennan ágreining þarf eðli máls samkvæmt að leiða í jörðu,“ sagði Þórdís Kolbrún.

Þórunn Sveinbjarnardóttir þingmaður Samfylkingarinnar vísaði hins vegar í minnisblað skrifstofu Alþingis hvað þetta atriði varðar.

„Í minnisblaðinu er reifað hvort lög um veitingu ríkisborgararéttar feli í sér sérreglu. Sem túlka megi þannig að hún gangi framar ákvæði þingskaparlaga. Í stuttu máli er niðurstaða lögfræðinga á skrifstofu Alþingis að svo sé ekki,“ sagði Þórunn.

Lögfræðilegur ágreiningur

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra sagði fyrst og fremst um lögfræðilegan ágreining að ræða. Skýra þyrfti ákvæði laga um veitingu ríkisborgararéttar. Minnisblað skrifstofu Alþingis skapaði ekki grundvöll til vantrausts á dómsmálaráðherra. Umræðan um þessi mál hefði verið mjög hvöss.

„Og ég leyfi mér að ímynda mér að auðvitað hafi óviðeigandi ummæli ráðherra hér í þingsal á þriðjudag, þar sem heilindi háttvirtra þingmanna voru dregin í efa, haft einhver áhrif hér um. Ég vil ítreka þá afstöðu mína að þau eiga ekki við hér í þingsal,“ sagði Katrín Jakobsdóttir.

Umræðan heldur eitthvað áfram en búast má við að atkvæðagreiðsla hefjist um eða upp úr klukkan hálf eitt. Líklega fer fram nafnakall við atkvæðagreiðsluna og reikna má með að fjölmargir þingmenn geri grein fyrir atkvæði sínu. Miðað við málflutning forystufólks ríkisstjórnarinnar má aftur á móti reikna með að vantrauststillagan verði felld.