43 ára kvik­mynda­saga kvödd

Í tilkynningu frá Sam-félaginu kemur fram að ákvörðunin sé hluti af stefnumótandi aðlögun að breyttum aðstæðum á bíómarkaði. Bíórekstur hafi tekið miklum breytingum á síðustu árum, bæði hvað varðar neyslumynstur og rekstrarforsendur, og því verði lögð aukin áhersla á þau hús sem best standi undir nútímakröfum og framtíðarsýn fyrirtækisins.

„Það er að sjálfsögðu sárt að kveðja Álfabakka,“ segir Alfreð Ásberg Árnason. „En við lítum á þetta sem eðlilega þróun. Við verðum að horfa raunsætt til framtíðar og færa starfsemina þangað sem hún þjónar gestum okkar best.“

Breyttar forsendur eftir faraldur

Fyrir heimsfaraldur lágu fyrir áætlanir um gagngera endurnýjun Álfabakka og fjármögnun hafði verið tryggð. Í kjölfar faraldursins breyttust aðstæður hins vegar verulega. Skuldir jukust, markaðurinn þrengdist og offramboð var á sætum á höfuðborgarsvæðinu.

„Við höfðum raunverulegan vilja til að halda áfram í Álfabakka,“ segir Alfreð. „En eftir faraldurinn varð ljóst að forsendurnar höfðu breyst svo mikið að skynsamlegast væri að einbeita kröftunum að þeim stöðum sem standa sterkast rekstrarlega.“

Í því samhengi er jafnframt bent á að Sambíóin nutu ekki sambærilegs stuðnings í faraldrinum og margar aðrar menningargreinar, þrátt fyrir mikla tekjuskerðingu. „Við stóðum þetta af okkur sjálf, en erum þakklát fyrir að hafa komið starfseminni í gegnum þetta tímabil,“ segir Alfreð.

Álfabakki og umbreyting íslensks bíóreksturs

Opnun Bíóhallarinnar, sem síðar varð Sambíóin í Álfabakka, árið 1982 markaði afgerandi vatnaskil í íslenskum bíórekstri. Það voru Árni Samúelsson og Guðný Ásberg sem komu húsinu upp, og hefur það verið í eigu fjölskyldunnar síðan.

Fram að þeim tíma einkenndist markaðurinn að mestu af eldri og minni kvikmyndahúsum með takmarkaða aðstöðu og einfaldari upplifun. Með tilkomu Álfabakka var kynnt til sögunnar ný hugsun: bíó sem heildræn upplifun, ekki aðeins staður til að horfa á kvikmynd.

Álfabakki var fyrsta kvikmyndahúsið á Íslandi sem var hannað frá grunni með fjölsalahugsun, öflugum hljóðbúnaði og rýmri sætaraðstöðu að leiðarljósi. Lögð var rík áhersla á þægindi gesta, gæði sýninga og samræmda upplifun, sem varð fljótt nýr viðmiðunarpunktur í greininni.

Áhrifin létu ekki á sér standa. Samkeppnisaðilar urðu að endurnýja hús sín, bæta mynd og hljóðgæði og endurhugsa þjónustu við gesti. Með þeim hætti hafði Álfabakki óbein en afgerandi áhrif á þróun íslenskrar bíómenningar í heild. Kröfur áhorfenda jukust, gæði urðu lykilatriði og bíóferðin þróaðist í félagslegan viðburð þar sem kvikmyndaupplifun, samvera og mannlíf runnu saman í eina heild.

Með þessu breyttist einnig félagslegt hlutverk kvikmyndahúsa. Bíóferð varð hluti af kvöldi, stefnumóti eða samveru, fremur en einangruð sýning. Álfabakki varð samkomustaður, vettvangur minninga og menningarlegrar upplifunar sem mótaði kynslóðir kvikmyndaunnenda.

„Álfabakki setti nýjan tón,“ segir Alfreð. „Bíóhöllin hækkaði væntingar fólks til þess hvað bíó gæti verið og sú þróun hefur haft jákvæð áhrif á allan markaðinn síðan.“

Kveðja með klassík og horft til framtíðar

Í janúar verður boðið upp á sérstaka kveðjudagskrá þar sem sýndar verða valdar sígildar kvikmyndir úr ólíkum áratugum. Markmiðið er að heiðra sögu hússins og gefa gestum tækifæri til að njóta kvikmyndanna í því umhverfi sem margir tengja við minningar sínar.

Dagskránni lýkur með sýningu á Being There, opnunarmynd Bíóhallarinnar, sem frumsýnd var 2. mars 1982 og sýnd þar samfleytt í 13 mánuði. Með þeirri sýningu er dregin skýr tenging við upphaf starfseminnar og 43 ára sögu kvikmyndahússins.

Þótt ljósin slokkni í Álfabakka heldur sagan áfram. Saga Sambíóanna er löng og rótgróin; fyrsta kvikmyndahús fjölskyldunnar var opnað árið 1937 í Keflavík af Eyjólfi Ó. Ásberg og Guðnýju Ásberg. Sá arfur lifir áfram.

Sambíóin munu áfram taka á móti gestum í Kringlunni, Egilshöll og á Akureyri, þar sem horft er bjartsýnum augum til framtíðar og spennandi kvikmyndaárs fram undan.

Kvikmyndaárið 2026 stefnir í að verða eitt það eftirminnilegasta á nýrri öld, með stórum verkum frá áhrifamiklum höfundum samtímans. Þar má nefna nýjar myndir frá Steven Spielberg, Christopher Nolan, Denis Villeneuve og Alejandro González Iñárritu, kvikmyndagerðarmönnum sem hver á sinn hátt takast á við stórar spurningar um manninn, örlög hans og stöðu í heiminum.

Ljósin slokkna í Álfabakka, en arfleifðin lifir áfram, í minningum gesta og í áframhaldandi starfsemi Sambíóanna víðs vegar um landið.